སློབ་གསོ།         སྐད་ཡིག         རྩོམ་རིག        ཆོས་ལུགས།        སྒྱུ་རྩལ།        གསོ་རིག        དམངས་སྲོལ།        དཔེ་དེབ།         སྒྲ་བརྙན།        པར་མཛོད།         གློག་རྡུལ་དུས་དེབ།         དྲི་བ་འདོན་ས།       
 
 
ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྟོག་ཉམས་ལ་མདོར་ཙམ་དཔྱད་པ།
སྤེལ་དུས། 2017-09-26   ཡོང་ཁུངས། རྩེར་སྙེག   རྩོམ་པ་པོ།  བསེ་ཆང་རྡོ་རྗེ་རིན་ཆེན།
          ཇི་སྐད་དུ་རྟོག་ཉམས་ནི་རྩོམ་རིགས་ཀྱི་ཟུངས་ཁྲག་ལྟ་བུ་ཡིན་ཞེས་པ་བཞིན། སྙན་རྩོམ་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཏུ་མུ་འབྲེལ་གྱི་རྟོག་ཉམས་མང་པོ་མུ་ཏིག་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་བཞིན་བཀོད་ཡོད་པས། འདིར་གཙོ་བོ་རྟོག་ཉམས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ལ་ངོས་འཛིན་དང་། དེས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་སྙན་ངག་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་ཀུན་སློང་། རྩོམ་པ་པོའི་སེམས་སྟེང་དུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་ཉམས། བརྩམས་ཆོས་སུ་མངོན་པའི་རྟོག་ཉམས། ཀློག་པ་པོའི་སེམས་ཁམས་སུ་འཆར་བའི་རྟོག་ཉམས་བཅས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་ཀྱིས་དེའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད།
          གཙོ་ཚིག  ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ།  རྟོག་ཉམས།  རྟོག་པ།
          ཉེ་ཆར་རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཡད་ལང་གིས་བརྩམས་པའི《མཛེས་པ་ནི་རྟོག་ཉམས་སུ་གནས》ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་དེ་ཀློག་པའི་བསྐལ་བ་བྱུང་ལ། དེ་ཀློག་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་རྟོག་ཉམས་ཀྱིས་རྩོམ་རིག་ལ་ཐོན་པའི་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་རྟོགས་ཤིང་། རྟོག་ཉམས་ཀྱི་ཟུར་ནས་བོད་རང་གི་སྙན་ངག་ཅིག་ལ་རོལ་མྱོང་བྱ་ཐུབ་ན་བསམ་པའི་མོད་ལ། 《འཚོལ་རྟོགས་སྙིང་སྟོབས》ཞེས་པའི་དཔེ་ཆ་དེར་བལྟ་བའི་གོ་སྐབས་བྱུང་ཞིང་། དེའི་《སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་དང་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་གཉིས་ཀྱི་ལམ་གྱི་བཀོད་པའི་གཤིབ་བསྡུར》ཞེས་པའི་རྩོམ་དེར་བལྟ་དུས། སྔོན་ཆད་མཐོང་མ་མྱོང་བའི་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་སྟངས་གསར་བ་ཞིག་མཐོང་བ་དང་ཆབས་ཅིག “ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ནི་སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་མཚོན་བྱེད་ཚིག་རྒྱན་གྱི་སྦྱོར་བ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ཞིག་ལས་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་བཞིན་ཡོངས་ཁྱབ་བམ་རིལ་བོའི་ཆ་ནས་སྙན་ངག་གི་རོ་འདོན་པའི་ཚབ་མཚོན་སྙན་ངག་ཅིག་ལ་མི་བརྩི”[1]ཞེས་པ་སོགས་ལྟ་ཚུལ་མི་མཐུན་པ་རེ་འགའ་བྱུང་། དེར་གཞི་བཅོལ་ནས་སྙན་ངག་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དཔྱད་རྩོམ་སྐོར་འཚོལ་སྡུད་བྱེད་དུས། རྒན་འཇམ་དབྱངས་གྲགས་པས་མཛད་པའི《སྙན་ངག་གི་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་རབ་ཏུ་གྲུབ་པ་ཞེས་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་མདོར་ཙམ་དཔྱད་པ》[2]ཞེས་པ་དང་། བློན་ཕྲུག་གནམ་ལྷ་རྒྱལ་གྱིས་མཛད་པའི《ཡོངས་འཛིན་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་གྱི་སྙན་རྩོམ་ལས་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་རགས་ཙམ་གླེང་བ》[3]ཞེས་པ་གཉིས་ལས་ལག་སོན་མ་བྱུང་། གོང་གི་དཔྱད་རྩོམ་འདི་གཉིས་སུ་རྒྱུན་ཆགས་སུ་གོམས་པའི་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་ཐབས་ཏེ། རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས། བརྗོད་བྱའི་ནང་དོན་དང་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་སོགས་བརྗོད་ཡོད་པས་དེའི་སྐོར་ལ་བསྐྱར་གླེང་བྱེད་པའི་དགོས་པ་མ་མཆིས། གཅིག་བྱས་ན་ཡ་རུར་མ་སླེབས་གོང་ལ་མཛོ་འགྲོས་རྒྱག་པའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་དང་། ཡང་ན་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་སུ་མངོན་པའི་རྟོག་ཉམས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་དེ་བརྗོད་འདོད་ཀྱི་བསམ་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་ཏེ་ཀུན་ལ་བགྲོ་གླེང་གི་ཚུལ་དུ་རྩོམ་ཡིག་འདི་བྲིས་པ་ལ་ལོག་བཤད་དང་དཀྱོགས་བཤད་ཀྱི་ཆ་མཆིས་ན་དེར་དགོངས་འཆར་ལྷུག་པོར་འདོན་པའི་རེ་བ་ཞུས་པ་ཡིན།
          དང་པོ།   རྟོག་ཉམས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྐོར་ཅུང་ཙམ་གླེང་བ།
          མིག་སྔར་ལག་སོན་བྱུང་པའི་རྒྱུ་ཆར་དམིགས་ན།意象ཞེས་པར་ཡིད་བརྙན་དང་། ཡིད་གཟུགས། སྣང་དཔེ། དཔེ་བརྙན། རྟོག་བརྙན་སོགས་བསྒྱུར་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་ལྔ་མཆིས་མོད། རང་ཉིད་ནི་སུ་གང་གི་རྗེས་སུའང་མ་འབྲངས་པར་རྟོག་ཉམས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་ཐ་སྙད་འདི་ཐོག་མར་རྒྱའི་བསྟན་བཅོས་ཆེན་མོ་སྤོར་ཐང་(易经)ལས་བྱུང་ཞིང་། རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ལིག་ཞེ་ཞེས་པས་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཁྲོད་སྤྱད་པ་ནས་བཟུང་དེར་དོ་སྣང་བྱེད་འགོ་ཚུགས་ནས། རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཡད་ལང་གིས་མཛད་པའི《མཛེས་པ་ནི་རྟོག་ཉམས་སུ་གནས》ཞེས་པའི་བརྩམས་ཆོས་སུ་སླེབས་དུས། དེ་ནི་ཚོར་འདུ་དང་གོ་གནས་མཉམ་པའི་སྙན་ངག་གི་སྲོག་ཤིང་ལྟ་བུར་གྱུར། གནའ་བོའི་ཀེ་རུ་སི་ནས་བརྒྱུད་པའི་མཛེས་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་ཆེ་ཆེར་དར་བའི་འགྲོས་དང་བསྟུན་ནས་རྒྱལ་ནང་དུའང་མཛེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་ཚ་རླབས་དགུང་དུ་འཕྱུར་ཏེ། མཇུག་མཐར་རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཡད་ལང་གིས་“མཛེས་པ་ནི་མཛའ་མཐུན་ཡིན།” “མཛེས་པ་ནི་ཕན་འབྲས་ཡིན།” “མཛེས་པ་ནི་རྟོག་སྣང་དུ་གནས།” “མཛེས་པ་ནི་སྤྱི་བམ་ཡིན།” “མཛེས་པ་ནི་འཐུས་ཚང་ཡིན།” “མཛེས་པ་ནི་ཡུལ་གྱི་སྟེང་དུ་ཡོད།” “མཛེས་པ་ནི་ཡུལ་ཅན་གྱི་སྟེང་དུ་ཡོད།” “མཛེས་པ་ནི་རྗེས་དཔག་ཁོང་དུ་སྦེད་པའི་མངོན་སུམ་ཡིན།” “མཛེས་པ་ནི་ཡུལ་ཡུལ་ཅན་གཉིས་མཚམས་སྦྱོར་བའི་གོང་བུ་ཡིན།” “མཛེས་པ་ནི་རྒྱུན་ལུགས་ཡིན་”ཞེས་པའི་ལྟ་ཚུལ་དག་གུང་བསྒྲིགས་ནས་རྟོག་ཉམས་ཞེས་པར་སྤྱི་སྡོམ་མཛད་ཡོད་པ་དང་། དེ་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གང་ལ་ནང་སེམས་ཀྱི་ཞེན་རིག་ཞུགས་ཏེ་རང་རྐྱ་འཕེར་བའི་འཇིག་རྟེན་ཞིག་མངོན་པར་མཚོན་པར་གོ་ཞེས་པར་གཞི་བལྟས་ན། འདིར་སྟོན་པའི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཞེས་པར་དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ཙམ་དུ་མ་ཟད་པའི་སྣང་བརྙན་གཙོ་བོ་སྟོན་པ་མ་ཟད།  རྒྱ་སྐད་དུ་གཟུགས་ཞེས་པར་色དང་བརྙན་ཞེས་པར་象ཞེས་པར་བསྒྱུར་བས་ཡིད་ཀྱི་རྗེས་སུ་གཟུགས་ཞེས་བསྒྱུར་བར་མི་འཐད། ཡང་ཡིད་ཅེས་པ་ནི་སྣང་ལ་ངེས་མ་ངེས་གང་རུང་དུ་འཇུག་ཅིང་། རྟོག་པ་ཞེས་པ་ནི་སྣང་ལ་ངེས་པ་སྟེ། སེལ་འཇུག་གམ་འདི་དང་དེའོ་སྙམ་པའི་བློ་ཡིན་པས། ཡིད་བརྙན་ནམ་ཡིད་གཟུགས་ཞེས་གཟུགས་དང་བརྙན་གྱི་སྔོན་དུ་ཡིད་ཅེས་སྦྱོར་བ་ལའང་མི་འཐད། ཨ་ལགས་དོར་ཞིས་“སྙན་རྩོམ་དུས་གསུམ་བྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི། །བེམ་ཤེས་དངོས་པོའི་སྣང་ཚུལ་རས་གཞི་ལ། །རང་གི་ཉམས་སྣང་ཚོན་མདངས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས། །རྟོག་པའི་སྣང་བརྙན་གཟུགས་མཚར་འབེབས་པའི་གཏམ།།”[4]ཞེས་པར་གཞིགས་ན་རྟོག་བརྙན་ཞེས་བསྒྱུར་ན་ཅུང་བདེ་བའི་ཉམས་སྣང་བྱུང་མོད། 《སྙན་འགྲེལ་ཡང་གསལ་སྣང་མཛོད》དུ་“སྒེག་རོལ་སྟབས་སོགས་བལྟ་བྱའི་དོན་ཡིན་ལ། །རྒྱུད་མངས་གླུ་སོགས་མཉན་བྱའི་དོན་ལྡན་གྱི། །ཉམས་ལས་གཉིས་སྦྱོར་དོན་ཉམས་ཀུན་ལ་གཅེས།།”[5]ཞེས་པ་དང་། “བརྙན་ཞེས་པ་ནི་གཡོ་བ་མེད་པའི་གཟུགས་བརྙན་དང་ཉམས་ཞེས་པ་ནི་འགུལ་བའི་རང་བཞིན་ཅན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་ཡིན་ལ། རི་མོ་རུ་བརྙན་དང་སྙན་ངག་ཏུ་ཉམས་སྟོན་པ་ཡིན་”[6]ཞེས་པས་རྟོག་བརྙན་ཞེས་པའང་འཐད་པ་མ་བྱུང་། དེ་བཞིན་དུ་སྣང་དཔེ་ཞེས་པ་ནི་སྣང་བ་དཔེ་རུ་ཤར་བ་དང་དཔེ་བརྙན་ཞེས་པ་ནི་དཔེ་དེ་གཟུགས་བརྙན་སྟེང་གྲུབ་པར་གོ་བ་ལས་ཞེན་རིག་ཞུགས་ཡོད་མེད་ལ་མི་གོ་བས་དེ་གཉིས་ཀྱང་མི་འཐད་དོ།།
          འོ་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་意象ཞེས་པར་རྟོག་ཉམས་ཞེས་བསྒྱུར་བར་ཁུངས་ལུང་དང་རྒྱུ་མཚན་གང་དག་མཆིས་ཞེ་ན། “དོན་གྱི་གཤིས་ལ་སྣང་པའི་མཚན་མ་དང་། །བློ་ཡིས་ཞེན་པས་བཏགས་པའི་མཚན་མ་གཉིས། །འོ་ཆུ་གཅིག་འདྲེས་རང་བཞིན་ཡིད་འོང་སྡུག།”[7]ཅེས་དང་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་རྟོག་པ་དང་ཉམས་ཏེ་འགུལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་གཟུགས་བརྙན་གཉིས་འདྲེས་པ་ལས་བྱུང་ཞེས་པས་རྒྱུ་མཚན་དང་པོ་གྲུབ་ལ། ཡང་ཉམས་ནི་གཟུགས་བརྙན་གྱི་འགུལ་བའི་རང་བཞིན་ཡིན་པ་དང་། གཟུགས་བརྙན་ནི་གཙོ་བོ་དཔེ་ལ་བརྟེན་ནས་གསར་བཞེངས་བྱེད་པ་དང་། དེ་ལ་རྟོག་པའམ་ཞེན་རིག་ཞུགས་ཏེ་རྟོག་ཉམས་གྲུབ་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལ་གཞིགས་ན། དེ་ནི་བོད་ཀྱི་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་གསུང་རྒྱུན་དུ་གཏན་ནས་མ་བྱུང་པའི་ནང་དོན་གསར་བ་ཞིག་མིན་པར། མེ་ལོང་མའི་དངོས་བསྟན་གྱི་རབ་རྟོག་དང་ཉམས་ལྡན། བསྡུས་བརྗོད་སོགས་དང་ཧ་ཅང་འདྲ་བས། རབ་རྟོག་གི་རྟོག་དང་ཉམས་ལྡན་གྱི་ཉམས་བླངས་ནས་རྟོག་ཉམས་ཞེས་བརྗོད་པ་ཡིན།
          དཔེ་མཚོན་ཙམ་བཀོད་ན་རང་ཡུལ་གད་པ་ཡིན་ཡང་སྐྱིད་ཟེར་བ་དང་རང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཟླ་བ་གསལ་ཞེས་པ་གཉིས་ལ་མཚོན་ན། དོན་དངོས་སུ་རང་ཡུལ་གྱི་ཟླ་བ་གསལ་བའམ་གད་པ་སྐྱིད་པ་མ་ཡིན་པར། དེའི་སྟེང་ལ་ནང་སེམས་ཀྱི་བརྩེ་དུང་ཞུགས་པས་སྐྱིད་ཉམས་དང་གསལ་ཉམས་མངོན་པས་མཚོན་ནོ། དེ་བཞིན་དུ་སྙན་ངག་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ལ་མཚོན་ནའང་བརྩམས་ཆོས་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཀློག་པ་པོའི་བརྩེ་དུང་མ་ཞུགས་ན་ཚིག་རྒྱན་ཙམ་ལས་ཀློག་པ་པོའི་སེམས་སྟེང་གི་རྟོག་ཉམས་སུ་འགྱུར་མི་ཐུབ་བོ། །
          གཉིས་པ།   ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་རྩོམ་འབྲིའི་ཀུན་སློང་།
          རྟོག་ཉམས་ཀྱི་མྱུ་གུ་འབུས་ས་ནི་རྩོམ་པ་པོའི་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་གྱི་ཀུན་སློང་ཡིན་ཏེ། རྩོམ་པ་པོའི་ནང་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བར་བརྟེན་ནས་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་མཐོང་སྣང་ལ་འཆར་བའི་སྣང་བརྙན་ཞིག་ཡིན་ནའང་འདྲ། ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་མཐོང་སྣང་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་པ་པོའི་ནང་སེམས་སུ་འཕྲོ་བའི་རྟོག་པ་ཡིན་ནའང་འདྲ། དེ་གཉིས་ཀ་རྟོག་ཉམས་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་རུ་འགྲུབ་པ་ནི་ཀྲུའུ་ཀོང་ཆན་གྱི་《རིག་རྩལ་སེམས་ཁམས་རིག་པ》གཙོ་བྱས་པའི་མཛེས་རིག་དཔེ་ཚོགས་སུ་གསལ། ཡང་ཡིད་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་བསྟུན་ནས་སེམས་ཀྱི་བརྩེ་དུང་ཕྱི་རུ་མ་མངོན་ན་རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དེ་ནམ་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་བརྩམས་ཆོས་སུ་འགྱུར་མི་ཐུབ་ལ། བརྩམས་ཆོས་སུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་ཉམས་དང་ཀློག་པ་པོའི་སེམས་ཁམས་སུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་བརྙན་ནི་དེ་བས་ཀྱང་གླེང་མི་ཐུབ། རྒྱའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ལྦང་ཡིས་ཁྲོན་གྱིས་“རྩོམ་རིག་གི་རྩ་ཐིག་ནི་ཡིད་འགྱུར་ཡིན་ཏེ། རང་བྱུང་ཁམས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་རྩོམ་པ་པོའི་འཚོ་བའི་ཉམས་མྱོང་། ཐོལ་བྱུང་གི་ཡིད་འགྱུར་གསུམ་བསྡེབས་པ་གང་ཞིག་སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་སྣང་བརྙན་ཞིག་གསར་སྐྲུན་བྱེད་པའི་སྒོ་ནས་ནང་དོན་ཞིག་མཚོན་པར་བྱེད་པ་ནི་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་ཡིན་”[8]ཞེས་གསུངས་པའི་སྣང་བརྙན་དེའང་རྡོག་རྡོག་བཤད་ན་ང་ཚོས་བཤད་པའི་རྟོག་ཉམས་དེ་ལས་འོས་མེད།
ཡང་སྙན་རྩོམ་འདིའི་རྩོམ་འབྲིའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་ནས་བཤད་ན། དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ལོ་རབས་ཉི་ཤུ་དང་སུམ་ཅུའི་ནང་དུ་མྰ་པུའུ་ཧྥང་[9]གིས་མཚོ་སྔོན་ཕྱོགས་སུ་བཙན་གྱིས་དབང་བསྒྱུར་ཚུལ་ནི་“རེབ་གོང་གཅིག་པུ་ནས་བཤད་ན་ཡང་། རེབ་གོང་འཕྲང་ཡར་ནང་དང་། བློན་ཆེ་ལ་དྲག་གནོན་བྱས་པ་དང་། བྱེ་བྲག་ཀོའུ་སྡེ་ལ་དྲག་གནོན་བྱས་ཚུལ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་ཁུངས་ལྡན་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། ཕོ་མོ་རྒན་གཞོན་དང་སེར་སྐྱ་ལ་ཁྱད་མེད་པར་མི་ཉིས་བརྒྱ་ཉེར་གཉིས་ཀྱི་མགོ་བཅད་དེ་རོང་པོ་དགོན་པའི་མཐའ་སྐོར་གྱི་སྡོང་མགོར་བཏགས་པ་དང་། མགོ་མེད་བེམ་རོ་དག་ལ་གནས་སྐབས་ཙམ་དུ་བདག་པོ་མེད་པར་ཉིན་མོར་ཁྱི་སྤྱང་དང་བྱ་རྒོད་སོགས་ཀྱིས་གང་འདོད་དུ་ཟ་བ་དང་། མཚན་མོར་ཤ་ཟ་འབྱུང་བོའི་རིགས་དང་། སྲིན་བྱ་འུག་པ་སོགས་ཀྱིས་གང་འདོད་དུ་ཟ་བ་ཞེས་པ་དང་།”[10] སྙན་རྩོམ་དུ་“དེ་ནས་ཉི་ཟླའི་རྒྱུ་ལམ་ཡང་། །འགོག་སྙམ་ས་ཡི་བདག་པོའི་མཁར། །ལམ་སྲང་བུ་མོའི་རྣ་བ་ལ། །མཚོན་ཆའི་ཕོན་པོ་སྙིང་ལ་གཟན། །”ཞེས་པ་ནས་“ཀྱེ་ཧུད་ཡ་མུ་ན་གྲོང་ཡང་། ། འཇིགས་པའི་ཡུལ་ཅེས་ཅི་ལ་གྲགས། །རྣམ་དཀར་ཅན་ལ་བདེ་བ་ཡིས། །ལེགས་པར་དབུགས་རབ་མི་དབྱུང་ངམ། །”ཞེས་པའི་བར་ལ་གཞིགས་ན་སྙན་རྩོམ་འདི་ནི་རྩོམ་པ་པོས་མ་ཇག་གི་ཚུལ་མིན་ལོག་སྤྱོད་དེར་མ་རངས་པའི་སེམས་ཀྱི་གདུང་སེམས་དེ་རྦ་རླབས་བཞིན་སེམས་ནས་ལྷོག་ལྷོག་དུ་འཕྱུར་བར་མངོན་ནོ། །
          ད་དུང་སྙན་རྩོམ་འདིར་“ད་ནི་ཞག་བཅུའི་མཇུག་རྩེ་ན། །ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་བ་མཛད་དོ་ཞེས། །རེ་བའི་མིག་འབྲས་རི་མོ་བཞིན། །ཟུམ་པ་མེད་པར་ཁྱོད་ལ་བཙུགས། །”ཞེས་པ་དང་སྙན་རྩོམ་སྤྱིའི་ཁོར་ཡུག་གི་ཞིབ་འབྲི་བཅས་ལ་དམིགས་ན། སྒིས་སྟེང་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་གྱིས་རྩོམ་འདི་མཛད་པར་སྐབས་དེའི་མ་པུའུ་ཧྥང་གི་ཚུལ་མིན་དབང་བསྒྱུར་ལ་སུན་དབྱུང་བ། ཆོས་ཀྱི་བགྲོ་གླེང་ལ་རེ་བ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་འཁྲུངས་ས་འཁྲུངས་ཡུལ་ལ་བསྟོད་པ་བྱེད་པ་བཅས་ཀུན་སློང་གསུམ་ཙམ་མཆིས་པ་དང་། ཡང་འདིས་བླ་མ་ཁོང་གིས་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་ལ་བཅངས་པའི་བརྩེ་བ་གཙོ་བོ་མཚོན་ཡོད་པས། སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་བཞིན་དགའ་མ་དྲན་པའི་བརྩེ་དུང་གི་མཚོན་ཐབས་དང་འདྲ་བ་མ་ཡིན་ནོ། །
          གསུམ་པ། ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་བརྩམས་ཆོས་སུ་མངོན་པའི་རྟོག་ཉམས།
          ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ནི་རྡོ་རྗེ་རྫོང་ནས་ཆས་ཏེ་སྟག་རྡོ་རི་ཁྲོད་དུ་བསྐྱོད་པའི་ལམ་ཐག་ནི་སྐྱ་རེངས་ཐོན་ཚེ་ས་སྲོད་ལ་སླེབས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་མོད། བརྩམས་ཆོས་དངོས་གཞི་རུ་བགྲོད་དཀའ་ཞིང་ཐག་རིང་བའི་ལམ་ཀྱོག་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་གནང་ཡོད་པ་ནི་གཙོ་བོ་རྩོམ་པ་པོའི་སེམས་ཁོང་དུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་ཉམས་ལ་རག་ལས་པར་སྙམ་སྟེ། མིའི་སེམས་ཁམས་ལ་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ན། སྐྱིད་པའི་དུས་སུ་གང་ཞིག་མཐོང་སྟེ་གང་ལ་བལྟས་ཀྱང་དགའ་སྣང་སྤྲོ་སྣང་གིས་ཁེངས་ལ། སྡུག་པའི་དུས་སུ་གང་ཞིག་མཐོང་སྟེ་སུ་ལ་བལྟས་ཀྱང་སྐྱོ་སྣང་ སྡུག་སྣང་ལས་མི་འདུག་པ་ནི་རང་གི་མྱོང་བས་དཔྱད་ན་ཤེས་སླ་ཞིང་། ཡང་གོང་དུ་བརྗོད་པའི་མ་པུའུ་ཧྥང་གི་དབང་བསྒྱུར་འོག་ཏུ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་རྣམས་དམྱལ་བའི་འཕྲང་ན་འཚོ་བའི་སྡུག་བསྔལ་གྱིས་ཁྱབ་པས། བླ་མ་ཁོང་གིས་ཀྱང་རང་གི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་དྲན་པའི་ཉམས་སྣང་ལྡོག་ཏུ་མེད་པ་ཞིག་བྱུང་ལ། དེར་འཕྲལ་མ་ཉིད་དུ་འཕྲད་ན་ཅི་མ་རུང་བསམ་ནས་ལྷ་ཕྲུག་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་འདི་ཕོ་ཉར་བསྒོས་པ་ཡིན་ལ། རེབ་གོང་ཡུལ་གྱི་དབང་བསྒྱུར་ལ་ཡིད་གདུང་བ་དང་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་ལ་འཕྲད་འདོད་པའི་བསམ་པ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་འདྲེས་པས་རྩོམ་པ་པོས་ཡུལ་ལྗོངས་ཞིབ་འབྲིའི་ཁྲོད་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་འཇིགས་རུང་དང་སྙིང་རྗེའི་ཉམས། དྲག་ཤུལ་གྱི་ཉམས་དང་རབ་རྟོག་གི་རྒྱན་སོགས་སྤྱད་པ་ཤུགས་ཆེ་སྟེ། དཔེ་མཚོན་ཙམ་བཀོད་ན། “འཇིགས་རུང་གཅན་གཟན་ནགས་ཀྱི་གཤིན་རྗེའི་ཚོགས། །ཟ་བྱེད་མཆེ་བ་ཁྲག་གི་རྣོ་རྒྱུན་ཅན། །དཔུང་བ་མཉམ་དུ་བསྒྲིགས་པས་སྲིན་པོའི་ཡུལ། །དག་པའི་ཞིང་དུ་འཁྲུལ་བ་སུར་མི་སྐྱེད།།”ལྟ་བུ་དང་། “ཆུ་ནགས་གཡང་ས་བྲག་སྣ་འཐབ་པའི་གཅོང་། །ལྟ་བྱེད་སྟོང་ཕྲག་བཀྲ་ཡང་བཙལ་དཀའ་བའི། །གསེབ་ལམ་ཆོམ་པོའི་སྦས་ཡུལ་སྐྱི་གཡའ་བར། །མ་ཐེགས་སྲོག་ཀྱང་ལྔ་བའི་ལམ་དུ་འདྲེན། །”ཞེས་དང་། “དེ་གཞན་ལྷོ་བྱང་དོན་མཐུན་ཁྲི་ཁྲག་གིས། །བགྲོད་པ་གཅིག་པུའི་གཞུང་ལམ་དར་དཀར་གྱི། །ཁུག་པ་བརྐྱངས་པས་མིའི་ཐུང་གོམ་པ་ཡང་། །གྲོག་མའི་སུག་པའི་རྗེས་ལ་ཡང་དག་རྟོག །”ཞེས་པ་ལྟ་བུ། གཞན་དུ། “འཕྲང་ཞེས་རྒྱ་ཁབ་ཕྲ་མོའི་བུ་ག་ལས། །ལུས་ཕྲ་ཐོ་རངས་བསེར་བུའི་གཟུགས་སྒྲ་ཅན། །འཇིགས་པས་སྐྱི་གཡའ་སྲིད་པ་བར་མའི་འཕྲང་། །གསལ་བྱེད་མེ་ལོང་གཉིས་པ་ཡོད་མ་ཡིན།།”ཞེས་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་ནོ།།
          གསེར་སྒ་ཉག་ཁ་ནས་སྟག་རྡོ་རི་ཁྲོད་བར་གྱི་ཁོར་ཡུག་དང་སྒིས་སྟེང་ཚང་གི་བཞུགས་གནས། རྡོ་རྗེ་རྫོང་གི་ཁོར་ཡུག་གི་བཀོད་པ་རྣམས་ཧ་ཅང་མཛེས་པ་དང་སྙན་པའི་ཆོས་སུ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཡོད་དེ། “ག་ཞ་གླུ་གཞས་སྣང་གླུའི་རྒྱུད་མངས་སྒྲ། །འགྱུར་ཁུག་འདེཊ་འཇོག་དྲི་ཟའི་རྗེས་སྙེག་པས། །རེས་མོས་དགའ་བར་སྤྱོད་པའི་རྐང་དྲུག་ཁྱུ། །ཇི་སྙེད་ཚོགས་ཀྱང་ཚོར་བདེ་སྐྱེད་དོ་ལོ། །”ཞེས་པ་དང་། “དབང་སྔོན་མརྒད་བྱུ་རུའི་བྱ་འདབ་རྣམས། །རིམ་པར་འཕུར་བའི་ཆུ་སྲིན་ཁ་འགྲམ་ལས། །སྨིན་པའི་དྲ་བ་གཡེར་ཁའི་དྲིལ་ཆུང་ཅན། །དྲི་བཞོན་བུ་མོས་མྱོས་ཏེ་དགོད་པ་བཞིན།།”ཞེས་པ་དང་། “ཆུ་ཤིང་མཆོག་ལུས་པད་རྩའི་མྱོས་བུམ་དང་། །བྱུ་རུའི་མཆུ་སྒྲོས་སྦྲང་རྩིའི་འགྲམ་ཆང་ཅན། །མཐོན་མཐིང་ལྕང་ལོ་ཨུཏྤལ་འདབ་མའི་སྤྱན། །སྙིང་སྡུག་ལྷན་ཅིག་སྐྱེས་པ་དུས་སུ་འདུ། །”ཞེས་པ་སོགས་དཔེར་བརྗོད་མང་ཡང་རེ་རེ་བཞིན་འགོད་པར་མི་བྱའོ།
          གོང་གི་དཔེར་བརྗོད་དག་ལས་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་ནི་མ་པུའུ་ཧྥང་གི་དབང་སྒྱུར་ས་ཁུལ་གྱི་ཉེ་འཁོར་རྣམས་འཇིགས་སུ་རུང་བ་དང་ལམ་ཐག་རིང་བོ་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་ཏེ། སྒིས་སྟེང་དགེ་སློབ་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་རྣམས་མཛེས་ཤིང་འཕྱོར་བ་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱེད་པ་ནི་གཙོ་བོ་རྟོག་ཉམས་ལ་ཐུག་ཡོད་དེ། “དམངས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ཁུར་དུ་འཁྱེར་བའི་སྙན་ངག་པ་ནི་སྙན་ངག་པ་ཆེན་པོ་ཡིན་”[11]ཞེས་པ་བཞིན། ཁོང་གིས་སྐབས་དེའི་མི་དམངས་ཀྱི་སེམས་ནང་གི་འཇིགས་སྐྲག་དང་སྡང་སེམས་དེ་ལམ་གྱི་མཐོང་དངོས་ཡོད་ཚད་ཀྱི་སྟེང་དུ་ཞུགས་པ་ལ་སུ་ཞིག་གིས་བརྩེ་དུང་ཞུགས་མེད་ཅེས་བརྗོད་པར་ནུས། དེ་བཞིན་དུ། མི་ཀུན་གྱིས་སེམས་ཀྱི་ཞི་བདེའི་རེ་འདོད་དེ་སྒིས་སྟེང་དགེ་སློབ་གཉིས་ལ་བཅངས་ཡོད་པས་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་གྱི་ཞིབ་འབྲི་དེ་མཛེས་ཤིང་སྡུག་པ་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱེད་ཡོད་པ་ལའང་བརྩེ་དུང་ཞུགས་མེད་ཅེས་སུ་ཞིག་གིས་བསྙོན་ཐུབ།
          དེས་ན་《འཚོལ་རྟོག་སྙིང་སྟོབས》སུ་སྙན་ངག་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་རུ་“ར་གྷུའི་བདག་པོའི་ཞབས་ཀྱིས་མཚན་པའི་རི་ངོས་རྣམས་ལ་སྐྱེ་བོ་ཀུན་གྱིས་ཕྱག་བྱེད་པའི།།”ཞེས་པ་དང་། “ཀ་ཡེ་གྲོགས་པོ་ཁྱོད་ནི་བདག་གི་དགའ་མའི་དོན་ལ་མྱུར་དུ་འགྲོ་སྙམ་ཡོད་ན་ཡང་།།”ཞེས་པ་དང་། “ཁྱོད་ནི་ལེགས་པར་འོངས་ཚེ་སྙན་པའི་སྒྲ་བསྒྲགས་དུས་ན་གྲུབ་པ་རྣམས་ཀྱིས་མཆོད་བྱེད་ཅིང་།།”ཞེས་པ། “ཁྱོད་ནི་དྲི་ཡི་བཞོན་པ་དང་ལྡན་མཁའ་ལམ་གཤེགས་པའི་དབང་གིས་ལམ་བགྲོད་མཛེས་མ་རྣམས།།”ཞེས་པ་སོགས་ཚིགས་བཅད་ཤོ་ལོ་ཀ་དག་གིས་མི་སྣའི་ནང་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་སྟེ་དགའ་མར་འཕྲད་འདོད་དང་དགའ་མ་དང་བྲལ་བའི་གདུང་བ། དགའ་མ་དྲན་པའི་སེམས་འཚུབ་སོགས་ཀྱི་ཡིད་འགྱུར་དག་མུ་ཏིག་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་བཞིན་མངོན་པ་དང་། ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་“གངས་དཀར་རལ་བ་སྟུག་པོའི་ཐོར་ཅོག་གི །རྩེ་མོ་མཁར་བསྙེགས་ཉི་ཟླའི་རྣ་ཆ་ཟུང་། །མགུལ་བར་བཟུང་བའི་འབིགས་བྱེད་རི་བོའི་སྤུན། །སྨུག་རྒྱུའི་ཀ་བ་དགུང་ལ་བཙུགས་པ་འདྲ། །”ཞེས་པ་དང་“ཤིང་སྐམ་མི་རོ་ལྟར་རེངས་ཤིང་། །ཁ་བ་བུ་ཡུག་སོག་ལེ་བཞིན། །འཐོར་རླུང་དྲག་པོའི་མུན་གཏིབས་པ། །ལུས་དང་སྲོག་གི་ཆོམ་པོར་རྒྱུ། །”ལྟ་བུར་མཚོན་ན་ཡུལ་ལྗོངས་ཞིབ་འབྲི་ཙམ་ལས་ནང་སེམས་ཀྱི་འགྱུར་བ་དང་འབྲེལ་ཆགས་པ་ཞིག་གཏན་ནས་མེད་ཅེས་པ་འཐད་པར་མ་མཐོང་སྟེ། མ་གཞི་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ལ་དཔེ་སྦྱོར་སའི་རི་བོ་དེ་མི་མཐོ་ལ། རི་བོ་འབིགས་བྱེད་ཀྱང་མཐོ་རྒྱུ་མེད་ནའང་རྩོམ་པ་པོས་རང་གི་སྲས་ཀྱི་ཐུ་བོ་ལ་ཐུག་འདོད་ཀྱི་བསམ་པས་ཀུན་ནས་བསླངས་པས་དེ་ནི་ཉི་ཟླའི་རྣ་ཆ་འཛིན་པའི་རི་མཐོན་པོ་ཞིག་སྟེ་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་རིངས་པོར་འགྲོ་བར་གེགས་བྱེད་པར་སྣང་བ་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱེད་པ་དེས་རང་གི་སློབ་མ་ལ་མགྱོགས་པོར་ཐུག་ན་སྙམ་པའི་བརྩེ་དུང་དེ་མཚོན་བཞིན་མེད་དམ། ཡང་ཤིང་སྐམ་མི་རོ་ལྟར་རེངས་ཤིང་ཞེས་པའི་ཚིགས་བཅད་ལ་མཚོན་ནའང་། སྐབས་དེར་མི་མང་པོ་བསད་ལ་མགོ་བོ་དང་ལུས་ཧྲིལ་བོར་སྡོང་བོའི་སྟེང་བཏེགས་པས་ཤིང་སྐམ་པོ་དག་མཐོང་ནའང་མི་རོ་ལྟར་མཐོང་བ་དེ་ནང་གི་ཞེན་རིག་ཕྱིའི་དངོས་པོའི་སྟེང་ལ་ཞུགས་པ་མཚོན་མི་ཐུབ་བམ། ཡང་“ངུར་བའི་འགྲོས་ལྡན་ནུ་ཁུར་དུད་པ་ཅན། །པདྨའི་གཞོན་ལུས་ཨུཏྤལ་མིག་ཅན་མ། །”ཞེས་པ་ནས་“སྒྱུ་མའི་ཏིང་འཛིན་བག་ཡོད་མཁར་བའི་གྲོགས། །བསྟེན་ལས་བློ་བྲིད་ཕྱོགས་ལ་མྱ་ངན་བྱིན། །”ཞེས་པར་མཚོན་ན་ཡང་། མ་ཇག་གི་དབང་སྒྱུར་འོག་ཡུལ་དེའི་སྐྱེས་པ་མང་བོ་ཤི་རྗེས་ཀྱི་བུད་མེད་དག་གི་ཞུམ་མེད་ཀྱི་སྙིང་སྟོབས་ལ་དམིགས་ནས་དེ་དག་ལྷའི་སྲས་མོ་དང་འདྲ་བ་དག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱེད་པ་ལའང་རྗེ་འཇིགས་མེད་དམ་ཆོས་རྒྱ་མཚོ་དྲན་པའི་ཡིད་འགྱུར་དུ་འགྱུར་མི་ཐུབ་ཅེས་དགོས་པ་ཆུང་ཟེར་ན་འགྲིག་གམ་སྙམ་སྟེ། ཉིད་ཀྱི་རྩོམ་དུ་“ཁྱོད་ནི་ཅུང་ཟད་ནུབ་ཏུ་བསྐྱོད་ཅིང་གནས་བྱ་འཕྲལ་ལ་རྨོས་ཀྱི་རོལ་གྱིས་དགའ་བ་ཡི། །”ལྟ་བུ་དང་། “ཁྱོད་ཀྱིས་ནགས་ནས་ཤིང་སྐམ་རྣམས་ནི་ཆར་གྱིས་བརླན་པར་བྱས་བཞིན་ལེགས་པར་མཛོད།།” ཅེས་པ་ལྟ་བུའི་རྒྱུན་ཤེས་ཙམ་ལས་དགའ་མ་དྲན་པའི་ཡིད་འགྱུར་ཞུགས་མེད་པ་འདྲ་ཡང་། གནས་སྟངས་དེ་སྐབས་དེའི་མི་སྣའི་སེམས་པ་དང་མཐུན་ས་ཡོད་པས་སྐབས་དེའི་རྩོམ་གྱི་མི་སྣའི་སེམས་པའི་མཚོན་རྟགས་མ་ཡིན་ཞེས་སུས་སྨྲ་བཏུབ། དེ་བས་ན། ཚིག་འདི་གཉིས་ཀྱིས་ཀྱང་ལམ་ཁའི་ས་སྐམ་པོ་དང་ནགས་སྐམ་པོ་རང་ག་བ་དང་ཁེར་ཚུགས་པ་ཞིག་སྟོན་པ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་པར། ད་དུང་སྐབས་དེའི་མི་སྣའི་སེམས་སྐམ་པོ་མཚོན་ཡོད་”[12]ཞེས་པའི་ལུགས་དང་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ནམ།
          ད་དུང་། “ནག་མོ་ཁོལ་གྱིས་དཔེ་ཚང་མ་འཚོ་བ་དངོས་ནས་བཏོན་ཡོད་པས་སྣང་བརྙན་གསལ་བོ་ཞིག་འཆར་ཐུབ་ལ། ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཏུ་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་དང་མིའུ་ཐུང་གོམ་པ་སོགས་ང་ཚོར་མངོན་སུམ་གྱི་ཉམས་མྱོང་མེད་པའི་དཔེ་དག་བཀོད་པས་རབ་རིབ་ཅན་ཡིན་”[13]ཟེར་ནའང་འཐད་པར་མ་མཐོང་སྟེ། རྟོག་ཉམས་ཞེས་པ་ལ་འཚོ་བའི་ཉམས་མྱོང་དང་སྦྱངས་སྟོབས་ལས་བྱུང་བའི་རྟོག་ཉམས་ཞེས་རིགས་གཉིས་ཡོད་ལ། སྤྱིར་འཚོ་བའི་ཉམས་མྱོང་ནས་ཐོན་པའི་དཔེ་མཚོན་འགོད་སྟངས་ཤུགས་ཆེ་ལ། དེ་འགོད་པ་ལའང་ཤིན་ཏུ་འཐད་མོད། འཚོ་བའི་ཉམས་མྱོང་ནས་ཐོན་པའི་དཔེ་མཚོན་གྱིས་བསྟན་དོན་དེ་ཇི་བཞིན་སྟོན་མི་ཐུབ་ཚེ། སྦྱངས་སྟོབས་ལས་བྱུང་བའི་དཔེ་མཚོན་མི་འཇོག་ག་མེད་བྱུང་ཚུལ་དཔེ་ཙམ་བཀོད་ན། “ད་ནི་ཛ་ལནྡྷ་ར་ཡི། །ཉལ་འགྲོ་ཛ་ཧུའི་བུ་མོ་ལྟའི། །འགྲམ་པའི་རི་མོ་སྐྱེས་ཀྱི་བཤུལ། །འགྲིམ་པའི་དཀའ་ཐུབ་ལོངས་སུ་བྱོས། །”ཞེས་པ་བཅོས་ཏེ་ད་ནི་སྰ་ལ་སྨན་གྱི་ལྗོངས། །ཉལ་འགྲོ་རྨ་ཀླུང་ཕྱུག་མོ་ལྟའི། །ཞེས་རང་གི་འཚོ་བར་ཡོད་པའི་དཔེ་མཚོན་བཀོད་ན་བསྟན་བྱའི་ནང་དོན་སྟོན་ཐུབ་བམ། ཡང་“རྩེ་མོ་མཁར་བསྙེགས་ཉི་ཟླའི་རྣ་ཆ་ཟུང་། །མགུལ་བར་བཟུང་བའི་འབིགས་བྱེད་རི་བོའི་སྤུན།།”ཞེས་པའང་རྨ་རྒྱལ་སྦོམ་རིའི་སྤུན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་བཅོས་ན་དེའི་ཉམས་སྣང་ཐོན་ཡོང་ངམ། གཞན་དུ་ཆུ་བོ་གངྒ་དང་རི་བོ་འབིགས་བྱེད་རྣམས་བོད་རང་ལ་མེད་ནའང་སྔོན་བྱོན་མཁས་པ་དག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་གྱིས་ཤོག་བུར་སྣུམ་ཐིམ་པ་བཞིན་དུ་བོད་ཀྱི་ཤེས་ལྡན་པ་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློ་རུ་གནས་ཡོད་པས་དེ་ལྟར་སྤྱད་པར་འགལ་བ་ཡོད་དམ་སྙམ།
          གཞན་དུ། “ཉི་ཟླ་གཟས་གཟུང་ལྟ་བུ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་བསམ་བློ་ཡིན་ནའང་དེ་འདྲ་སྙན་ངག་ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཏུ་ཤིན་ཏུ་ཉུང་”ཞེས་པ་ལ་མཚོན་ནའང་། “ཉེ་བའི་མངག་གཞུག་རིན་པོ་ཆེ་ཡི་མིང་། །བཀོལ་བདེ་གཞོན་ནུ་ཕྲ་མོ་ལས་འཕགས་ནས། །སྲི་ཞུར་སྒྲིམ་པའི་བག་ཡོད་ཉིན་མཚན་དུ། །རང་གིར་འཁུར་ལ་ལས་བཤོལ་ག་ལས་རྙེད།།”ཅེས་པ་ནས་“བྲེད་ཤ་ཐོན་པའི་ཕྱི་མིག་བགྲད་བཞིན་དུ། །ལྷམ་དང་བཅས་པར་དམར་ནག་འདྲེས་མའི་ཆུར། །ཚོམ་མེད་བརྒལ་ཚེ་བར་སྣང་ལེགས་བྲིས་བུའི། །བཞད་གར་དབྱར་དུས་འབྲུག་སྒྲའི་ཟོལ་གྱིས་བྱུང་། །”ཞེས་པ་དང་“དཔྲལ་བའི་མིག་”དང་“ཁོང་གི་སྙིང་།” “དབུགས་དང་དོན་སྙིང་འགྲན་བཞིན་ལྡང་བ།” “ལི་ཁྲིའི་ཆུ་རྡུལ།” “དུད་པས་བསྒོས་པའི་ཤེལ།” “གཞུ་ལྟར་རྒྱུད་འཐེན།” “ཐང་མར་བརྡལ་བ།” “གཡེར་ཁའི་དྲིལ་ཆུང་”སོགས་སྣང་ངོར་ལྷན་ནེར་འཆར་ཡོད་པའི་དཔེ་མང་མོད་རེ་རེ་བཞིན་མ་བཀོད།
          བཞི་བ།   ཀློག་པ་པོའི་སེམས་སྟེང་དུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་ཉམས།
          “སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་ལ་ཀློག་སྟངས་འདྲ་མིན་བཞི་ཡོད་དེ། རང་འགུལ་གྱི་ཀློག་སྟངས། གཞན་སྒུལ་གྱི་ཀློག་སྟངས། འགྱུར་བའི་རང་བཞིན་གྱི་ཀློག་སྟངས་དང་འཛད་སྤྱོད་རང་བཞིན་གྱི་ཀློག་སྟངས་བཅས་བཞི་ཡོད་པ་དེ་ཡང་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་ན་ཀློག་འདོན་བྱེད་པའི་གོ་རིམ་ཁྲོད་ཡིད་འགྱུར་འཚོལ་རྒྱུ་དེ་རེད་”ཅེས་རྒྱའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ལྦང་ཡིས་ཁྲོན་གྱིས་གསུངས་ཡོད་ལ། རྟོག་ཉམས་ནི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་གྱི་དངོས་པོ་ལ་ཡིད་འགྱུར་ཞུགས་པ་ལས་གྲུབ་པས། ཉམས་མྱོང་ནི་རྟོག་ཉམས་ཀྱི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ཡོད། དེ་བས་ཀློག་འདོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་ཡིད་འགྱུར་གྱི་སྟངས་སྟབས་དང་བསྟུན་ནས་རྟོག་ཉམས་ཉམས་སུ་མྱོང་རྒྱུ་དེ་རེད་ཟེར་ནའང་མི་ཆོག་པ་མེད་པར་སྙམ།
          རྩོམ་པ་པོས་འཚོ་བའི་མྱོང་གོམས་སུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་ཉམས་དེ་སྐད་ཆའི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་བརྩམས་ཆོས་སུ་མངོན་ཡོད་པས། བརྩམས་ཆོས་སུ་གྲུབ་པའི་རྟོག་ཉམས་དེ་ངེས་པར་རྩོམ་པ་པོའི་འཚོ་བའི་མྱོང་གོམས་དང་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབས། གནས་དེ་གའི་རིག་གནས་སོགས་ལ་རྒྱུས་མངའ་བྱེད་པ་ཡང་མེད་དུ་མི་རུང་། དེས་ན་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་ཉིད་ནི་ནང་བསྟན་རིག་གནས་ལ་བྱང་ཆུད་པའི་པཎྟི་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ཙ་ན། ཛ་ཧུའི་བུ་མོ་དང་། རི་བོ་འབིགས་བྱེད། ཡ་མུ་ན་གྲོང་། སྐབས་གསུམ་ཁྲུས་རྫིང་སོགས་ཀྱི་སྣང་བརྙན་ཡང་རྩོམ་པ་པོའི་ཡིད་ལ་མངོན་སུམ་མཐོང་བའི་གཟུགས་བརྙན་བཞིན་མི་འཆར་པའི་ངེས་པ་མེད་པས་ཀློག་པ་པོའི་སེམས་སྟེང་དུ་རྟོག་ཉམས་ཤིག་མི་འཆར་བ་ལས་རྩོམ་པ་པོ་རང་ཉིད་ལ་ཉི་ཟླ་གཟས་བཟུང་ལྟར་གྱི་སྣང་བརྙན་མི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་དཀའ། ཇི་སྐད་དུ་“ལྟོ་འདུན་ཅན་ལ་ཅི་ཡང་ཟས། །འདོད་སྲེད་ཅན་ལ་ཅི་ཡང་ནོར། །”ཟེར་བ་དང་། ལྷའི་མཐོང་བའི་བདུད་རྩི་དེ་མིས་ཆུར་མཐོང་བ་དང་ཡི་དྭགས་ཀྱིས་ཁྲག་དང་རྣག་ལ་མཐོང་བ་ཡིན་ཟེར་བ་བཞིན། རང་ཉིད་ཀྱིས་མ་མཐོང་ན་དེར་རྟོག་ཉམས་མི་འདུག་ཅེས་བརྗོད་པ་དཀའ་མོད། ཀློག་པ་པོའི་སེམས་ཁམས་སུ་རྟོག་ཉམས་འགྲུབ་དཀའ་ཅེས་བརྗོད་ཆོག་པར་སྙམ།
          སྤྱིར་རྟོག་ཉམས་ནི་ནང་གི་འགྱུར་བ་ཕྱིའི་ཉམས་ལ་ཤར་བ་ལས་བྱུང་ལ། ཕྱིའི་ཉམས་ནི་འགུལ་བའི་རང་བཞིན་གྱི་སྣང་བརྙན་ཡིན་པ་དང་། སྣང་བརྙན་མང་པོ་ཞིག་དཔེ་ལ་བརྟེན་ནས་གསར་བཞེངས་བྱེད་ཅིང་། མཚུངས་གསལ་གྱི་སྒྲས་དཔེ་མཚོན་འགོད་སྟངས་ལ་རམ་འདེགས་ཞུ་ན། སྙན་རྩོམ་འདིར་བཞིན་དང་། ལྟར། འགྲན། འདྲ། སྤུན། འཁྲུལ། མཚོན། འཕྱ། གཞལ། སྙམ། གཉེན། འཁུ། མཚུངས། ཟླ། བསླུ། ཕྲོགས། ཉིད། འཕོས་འདྲ། ཡང་དག་རྟོག གཞན་ཡོད་མིན། གསལ་བར་བྱེད། རྗེས་འགྲོ་བ། རྗེས་སྙེག་པ།  ཕྱོགས་ཀུན་གསལ། ཡང་དག་གསལ། སྐྱེངས་པ་སྟེར་སོགས་མཚུངས་པ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་སྒྲ་སྤྱོད་པ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པས་འདི་ནི་རྟོག་ཉམས་ཀྱི་ནུས་པ་ཆེ་ཆེར་ཡོད་པའི་སྙན་རྩོམ་ཞིག་ཡིན་ཟེར་ཆོག་པར་སྙམ།
          མཇུག་སྡོམ།
          ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཏུ་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་ལ་དམིགས་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་བློ་མངོན་པར་མཚོན་ཡོད་པས། མ་པུའུ་ཧྥང་གི་དབང་སྒྱུར་ས་ཁུལ་དང་ཉེ་བའི་ས་ཆ་རྣམས་འཇིགས་སུ་རུང་བ་དང་སྐྱི་གཡའ་བ། ལམ་བགྲོད་པར་དཀའ་བ་དང་། ལམ་ཐག་རིང་བའི་སྣང་བརྙན་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པ་དང་། སྒིས་སྟེང་དགེ་སློབ་གཉིས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་ཀྱི་ཉེ་འཁོར་རྣམས་མཛེས་ཤིང་སྡུག་ལ་ཞི་ཞིང་བག་ཕེབས་པ་ཞིག་ཏུ་ཞིབ་འབྲི་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། ཀློག་པ་པོར་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་མེད་ཅི་རིགས་ཀྱི་རྟོག་ཉམས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དག་མིག་མདུན་དུ་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་ཡོད་པས། རྟོག་ཉམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བརྟས་པའི་བརྩམས་ཆོས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད་ཅེས་མགྲིན་པ་གཟེངས་སུ་བཏེགས་ནས་བརྗོད་ཆོག་པ་ཡིན་ནོ།།
          ཡང་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དེ་ནི་སྙན་རྩོམ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། སྙན་ངག་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་དང་བསྡུར་ན་དེ་ཙམ་གྱིས་རིན་ཐང་མེད་ཅེས་བརྗོད་ན། དེ་ནི་གསར་རྩོམ་གྱི་ཀུན་སློང་དང་། སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས། སྤྲིན་ལ་བཅངས་པའི་རྟོག་ཉམས་སོགས་མི་འདྲ་བས་འདི་མཆོག་འདི་དམན་གྱི་དབྱེ་བ་དགར་མི་རུང་བར་སྙམ་སྟེ། སྙན་རྩོམ་འདི་གཉིས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལ་འདྲ་བ་མང་ན་ཡང་“དེ་གཉིས་ཀྱི་འཕྲིན་བསྐུར་ས་གཅིག་དགའ་མ་དང་། ཅིག་ཤོས་བླ་མའི་ཡང་སྤྲུལ་ཡིན། ཕོ་ཉ་བ་ཡང་གཅིག་སྤྲིན་དང་། ཅིག་ཤོས་དེ་སྤྲིན་ལས་བྱུང་བའི་ལྷའི་བུ་ཡིན་”[14]ལ། ཕོ་ཉར་བདམས་དོན་ཡང་གཅིག་ནི་འདོད་ལྡན་དག་གི་འདོད་པ་བསྐང་ཆེད་དང་ཅིག་ཤོས་ནི་སྐབས་དེའི་རེབ་གོང་ཁོག་ཏུ་མ་པུའུ་ཧྥང་གིས་དབང་སྒྱུར་ཅིང་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་ཀྱི་མགོ་བོ་སྙེ་མ་བཞིན་དུ་འབྲེག་པས་སུ་ཡང་དེར་འགྲོ་མ་འདོད་པས་ཕོ་ཉར་བཀའ་བསྒོས་པ་ཡིན་ཏེ། སྙན་རྩོམ་དུ་“དེ་རུ་ལས་བཤོལ་མེད་པར་དགོས་པའི་དོན། །ཆ་གཅིག་རིངས་པར་སྒྲུབ་པའི་ཕོ་ཉ་བ། །རིག་བྱེད་ཚིག་གིས་སྤྱི་བོར་དབང་བསྐུར་ན། །ཡོན་ཏན་ཁོ་ལག་རྫོགས་པ་འགའ་ཡོད་དམ། །”ཞེས་པ་ལས་གོ་ཐུབ་བོ།།
          གཞན་དུ། སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ་ནི་འཕྲིན་ཡིག་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡིན་ལ། ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ནི་ཟུར་འཕྲིན་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉས་རྒྱལ་བོས་ཉེས་ཆད་ཕོག་པའི་གནོད་སྦྱིན་ཅིག་གིས་དགའ་མ་དྲན་པའི་བརྩེ་དུང་བརྗོད་པ་དང་། ཕོ་ཉ་གཞོན་ནུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་སྐབས་དེའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ནག་ཉེས་ལ་ཐེར་འདོན་དང་རང་གི་ཐུགས་སྲས་དྲན་པའི་བརྩེ་བ་བརྗོད་པས་ཕོ་མོའི་བརྩེ་དུང་དང་ཐིག་གཅིག་གི་སྟེང་དུ་བལྟ་མི་འོས་པར་སྙམ།
          ཟུར་ལྟའི་ཡིག་ཆ།
          བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་གྱི་ལྗགས་རྩོམ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་པོད་གཉིས་པ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
          བདུད་ལྷ་རྒྱལ་གྱི་《འཚོལ་རྟོག་སྙིང་སྟོབས》ཡུན་ནན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
          སློབ་དཔོན་ནག་མོ་ཁོལ་གྱི《སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ》བོད་ལྗོངས་མི་ད མངས་ དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
          ཨ་ལགས་དམུ་དགེའི《སྙན་འགྲེལ་ཡང་གསལ་སྣང་མཛོད》མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་།
          ཨ་ལགས་དོར་ཞིའི《སྙན་ཚིག་རིག་པའི་ཤེས་བྱ་གནད་བསྡུས་ཀྱི་བཤད་སྦྱར་རྩོམ་རིག་འཇུག་སྒོ》ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་། ༢༠༠༤ལོའི་ཟླ་དགུ་པར།
          王国维,《人间词话》,上海古籍出版社,1998年11月
          王一川,《文学理论》,北京大学出版社,2011年03月
          叶朗 《美在意象》,北京大学出版社,2010年02月
          朱光潜《西方美学史》,金城出版社,2010年10月
          朱光潜,《诗论》,岳麓书社,2010年01月
          周宪《美学是什么》,北京大学出版社,2008年3月
          傅道彬《文学是什么》,北京大学出版社,2002年02月
          [1] འཚོལ་རྟོག་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་ཤོག་ངོས་༡༩༨ནས༡༩༩བར།
          [2]༢༠༠༤ལོའི་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་༦༩ནས་༧༩བར།
          [3]༡༩༩༡ལོའི་བོད་ལྗོངས་ཞིབ་འཇུག་དུས་དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས༤༣ནས༥༧བར།
          [4]སྙན་ཚིག་རིག་པའི་ཤེས་བྱ་གནད་བསྡུས་ཀྱི་བཤད་སྦྱར་རྩོམ་རིག་འཇུག་སྒོའི་ཤོག་གྲངས༤༦ལ་གསལ།
          [5] སྙན་འགྲེལ་ཡང་གསལ་སྣང་མཛོད་ཀྱི་ཤོག་གྲངས་༢༥ལ་གསལ།
          [6] ཀྲུའུ་ཀོང་ཆན་གྱི་སྙན་གཞུང་སྨྲ་བའི་ཤོག་གྲངས་༡༤༥སྟེང་ཡོད།
          [7]ཨ་ལགས་དོར་ཞིའི་སྙན་ཚིག་རིག་པའི་ཤེས་བྱ་གནད་བསྡུས་བཤད་སྦྱར་རྩོམ་རིག་འཇུག་སྒོའི་ཤོག་གྲངས༥༣ལ་གསལ།
          [8] ལྦང་ཡིས་ཁྲོན་གྱི་རྩོམ་རིག་གཞུང་ལུགས་སུ་གསལ།
          [9] དུས་རབས་ཉི་ཤུ་བའི་ལོ་རབས་ཉི་ཤུ་དང་སུམ་ཅུའི་ནང་གི་མཚོ་སྔོན་ཁུལ་ལ་དབང་སྒྱུར་བའི་མི་ཞིག
          [10]བརྒྱུད་འགོད་བྱས་པ་སྟེ། ༢༠༠༤ལོའི་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་དུས་དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་༧༢སྟེང་གསལ།
          [11]ལྦང་ཀོའོ་ལྦས་ཀྱི་མི་ཡུལ་གྱི་སྙན་ཚིག་དཔྱད་གཏམ་ཞེས་པར་གསལ།
          [12] འཚོལ་རྟོག་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་ཤོག་གྲངས༡༩༠ལ་གསལ།
          [13] འཚོལ་རྟོགས་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་ཤོག་གྲངས༡༩༡ལ་གསལ།
          [14]༢༠༠༤ལོའི་ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པའི་དེབ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་༧༡ལ་གསལ། 
 
འབྲེལ་ཡོད་ནང་དོན།
 
 
Copyright @ China Tibet Online
འདིར་འཁོད་ཡིག་རིགས་དང་པར་རིས་རྣམས་ཀྱི་པར་དབང་ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བར་དབང་བས་དབང་བཅོལ་ཆོག་མཆན་མེད་པར་སྤྱོད་མི་ཆོག
E-Mail:zangwenbu@126.com
ཁ་པར།:010-58336716