ལི་ཁེ་ཆང་གིས་ཨོ་སི་ཁྲུ་རི་ཡའི་ཙུང་ལི་ཁུའུ་ཨར་ཚི་དང་གྲོས་མོལ་མཛད། པདྨ་ཚེ་བརྟན་དང་ཁོའི《ལག་དམར》ཅེས་པའི་གློག་བརྙན་དེ་རྒྱལ་ཡོངས་ནས་དངོས་སུ་བསྟན། འཛམ་གླིང་ཐོག་གི་ས་བབ་མཐོ་ཤོས་ཀྱི་ཕུག་ལམ་རིང་ཤོས་སུ་རླངས་འཁོར་ཤར་གཏོང་ཐུབ་པ། སྐབས་གཉིས་པའི་རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག་གི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཉམ་ལས་མཐོ་རིམ་གླེང་སྟེགས་ཀྱི་སྒྲོག་སྒོར་དབུ་ཚོགས་འཚོགས་པ་དང་། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་གཙོ་སྐྱོང་གནང་བ་མ་ཟད་ཤིས་ཚིག་གནང་བ། ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་དབྱི་ཊ་ལིའི་ཙུང་ལི་ཁུང་ཐེ་དང་མཇལ་འཛོམས་གནང་བ། “རྒྱུད་གཅིག་ལམ་གཅིག”གི་སྐོར་གླེང་སྐབས་བོད་ལྗོངས་མི་དམངས་ཀྱིས་ཅི་ཟེར་རམ། བོད་ལྗོངས་ཀྱི་དགེ་འདུན་པ་བཅུ་གཉིས་ལ་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་དགེ་ལུགས་པའི་ཆེས་མཐོའི་མཚན་གནས་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པ་ཐོབ། ཁྲུང་ཆིང་གྲོང་ཁྱེར་ཝན་ཀྲོའུ་ཁུལ་འབྲི་ཆུའི་ཟམ་ཆེན་གཉིས་པའི་སྟེང་བགྲོད་པའི་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་ཞིག་འབྲི་ཆུའི་ནང་དུ་ལྷུང་བ། མཚོ་སྔོན་གོར་མོ་གྲོང་ཁྱེར་འབྲི་ཆུའི་ཆུ་འགོ་གྲོང་ཚོར་ཕར་རོགས་ཚུར་གཅེས་ཀྱིས་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ། དཔལ་དགེའི་ཆུ་བསྐྱིལ་མཚེའུའི་འཕྲིན་གསར།
ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > ཆོས་ལུགས། > དགོན་སྡེ།
དཔའ་ལུང་གཤོང་ཤན་རི་ཁྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
གཤོང་ཤན་རི་ཁྲོད་ནི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་དཔའ་ལུང་རྫོང་གཤོང་ཤན་ཡུལ་ཚོའི་གཤོང་ཤན་སྡེ་བའི་ཉེ་འཁོར་དུ་ཡོད། དེ་ཡང་སྔོན་ལྷའི་བཟོ་བོ་བི་ཤྭ་ཀརྨས་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་དུ་ཐུབ་པའི་སྐུ་བརྙན་བརྒྱ་རྩ་བརྒྱད་བཞེངས་པའི་ནང་ཚན་གཅིག རྒྱ་
སྐུ་འབུམ་གྱི་སེང་གེ་རི་ཁྲོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
དབེན་གནས་སེང་གེ་རི་ཁྲོད་དམ་སེང་གེ་མཁར་གྱི་སྒྲུབ་སྡེ་དགེ་འཕེལ་ཆོས་འཁོར་གླིང་ཞེས་གྲགས་པ་འདི་ནི་མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་གྲུ་སྐུ་འབུམ་བྱམས་པ་གླིང་དང་ཐག་མི་རིང་བའི་ནུབ་ཕྱོགས་ཁང་ཆེན་ཞེས་འབོད་པའི་སར་ཡོད། སྔོན་ཆད་ཆེན་པོ་
མཛོ་མོ་མཁར་རམ་དམ་ཆོས་ཐར་བ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས།
མཛོ་མོ་མཁར་རམ་དམ་ཆོས་ཐར་བ་གླིང་ནི་བཀའ་མ་ལོག་དང་བར་ཐག་སྤྱི་ལེ་དོན་བཞིའི་མཚམས་སུ་ཆགས་ཤིང་། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་རིག་རྫས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་གྲས་སུ་གཏོགས། ཏཱ་མིང་གོང་མ་ཡུང་ལོའི་སྐབས་སུ་གསེར་ཡིག་པ་བསྔགས་ནས་རྗེ་
ཤོ་བ་མཁས་གྲུབ་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
དེ་ཡང་ཤོ་བ་དགོན་གྱི་དངོས་མིང་ལ་ཤོ་བ་མཁས་གྲུབ་གླིང་ཞེས་འབོད་པ་དང་། དོན་དུ་ཤོ་བ་མཁས་གྲུབ་མཚན་ཉིད་གླིང་ཞེས་པ་དེ་ཡིན། དགོན་པ་འདི་ཉིད་ཕྱག་འདེབས་མཛད་ཡུལ་གྱི་གནས་ནི་ཤོ་བ་ཧོར་རིགས་ཞང་གི་ནང་ཆེན་སྡེ་བའི་ཉེ་
དེའུ་མགོའི་དགོན་དགའ་ལྡན་དར་རྒྱས་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
ཨ་ལ་དེའུ་མགོའི་དགོན་དགའ་ལྡན་དར་རྒྱས་གླིང་ནི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་ཀན་ལྷོ་ཁུལ་ཀླུ་ཆུ་རྫོང་ཨ་ལ་ཡུལ་ཚོ་རུ་ཆགས་ཡོད་ལ། དེ་ཡང་སྤྱི་ལོ་༡༧༡༡དང་༡༧༡༢་ལོ་སྔ་ཕྱིར་ཅོ་ནེ་ཨ་སྨོན་བློ་བཟང་སྨོན་ལམ་གྱིས་དེའུ་མགོའི་དགོན་པའི་གཞི་མར་གྱུར་
གངས་དཀར་རི་བོའི་ལྷོ་ངོས་གཉན་གྱི་བུ་མོ།
སྐབས་བབས་སུ་འགོད་བཞིན་ཡོད་པའི་གཉན་གྱི་བུ་མོ་ཞེས་པ་འདི་ནི་བོད་དུ་ཡོངས་གྲགས་ལ་གནས་དང་གཞི་བདག་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་སྟེ་གཞི་བདག་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས། སྤྱིར་གཞི་བདག་ལ་ཕོ་རྒྱུད་དང་མོ་རྒྱུད་གཉིས་ཡོད་པ་ལས་འདི་ནི་མོ་རྒྱུད་ཡིན། གཞི་བདག་ཅེས་པའི་རི་བོའི་བར་ཕན་ཚུན་མིང་སྲིང་དང་། ཕ་བུ་ལྟ་བུའི་གཉེན་ཚན་གྱི་འབྲེལ་བ་
གནས་སྒོ་བརྒྱ་ཡི་ལྡེ་མིག་གནས་མཆོག་ཨོཾ་བརྒྱ་གནས་རི།
སྤོ་འབོར་སྒང་གི་སའི་ཆར་གཏོགས(འབའ་སྡེ་མངའ་རིས་ཞིང་ཁམས་ཀྱི་ཆར་གཏོགས)སྡེ་རོང་ཞེས་པར་གནས་མཆོག་ༀ་བརྒྱ་ཞེས་པའི་གནས་དེར་བཏབ་པའི་དགོན་གྱི་བྱུང་བ་ཆེ་ལོང་ཞིག་གླེང་ན།བཀྲ་ཤིས་བྱིན་ཆགས་པའི་གནས་དེར་དགོན་
བོད་ཀྱི་དགོན་པ་གྲགས་ཅན་འགའི་གོས་སྐུ་ངོ་སྤྲོད།
བོད་ས་མཐོའི་དགོན་སྡེ་མང་པོས་དམིགས་བསལ་གྱི་མཛད་སྒོའི་སྐབས་སུ་གོས་ཆེན་སྣ་ཚོགས་དྲས་དྲུབ་ཚོས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་བཞེངས་པའི་གོས་སྐུའམ་ཞལ་ཐང་ཆེན་མོ་འགྲེམས་སྟོན་བྱས་ནས་བསྟན་པ་དར་བ་དང་སེམས་ཅན་བདེ་བའི་ཆོ་ག་སྒྲུབ་པ་
མི་ཉག་འཇིགས་རབ་དགོན་པའི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
འཇིགས་རབ་དགོན་པ་ནི་སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་མི་ཉག་རབ་སྒང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་པའི་འབོ་གངས་དཀར་གྱི་ཉེ་འདབས་མིའུ་རོང་གི་གནས་སུ་ཆགས་ཡོད། འཇིགས་རབ་དགོན་པ་ནི་མི་ཉག་རི་ཁུད་བསམ་འགྲུབ་ཆོས་དར་གླིང་
རེབ་གོང་རོང་བོ་དགོན་ཆེན་བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་།
རེབ་གོང་རོང་བོ་དགོན་ཆེན་བདེ་ཆེན་ཆོས་འཁོར་གླིང་ནི། མདོ་སྨད་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་ཆེ་གྲས་ཤིག་ཡིན་པ་དང་། རེབ་གོང་རོང་འབྲོག་གི་དགོན་སྡེ་མ་ལག་སོ་ལྔ་དང༌། སྒྲུབ་སྡེ་དགའ་ཚལ་བཅོ་བརྒྱད་དུ་གྲགས་པ་ཀུན་གྱི་
སེར་ཤུལ་དགོན་པ།
དཀར་མཛེས་ཁུལ་སེར་ཤུལ་རྫོང་ནི་སི་ཁྲོན་དང་མཚོ་སྔོན། བོད་ལྗོངས་བཅས་ཀྱི་སྦྲེལ་མཚམས་སུ་ཆགས་ཤིང་མཚོ་ངོས་ལས་མཐོ་ཚད་ལ་སྨི༤༠༠༠ལྷག་ཡོད། འདིར་མིང་དུ་གྲགས་པའི་བོད་རྒྱུད་ནང་བསྟན་དགེ་ལུགས་པའི་དགོན་སྡེ་སྟེ་སེར་ཤུལ་
ནང་བསྟན་དགོན་སྡེ་ཆེ་གྲས་པེ་ཅིན་གྱི་དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་གི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆགས་གླིང་ནི་ཁང་ཞི་ཁྲི་ལོ་སོ་གསུམ་སྟེ་སྤྱི་ལོ1694ལོར་བཞེངས་པ་དང་། ཐོག་མར་རྒྱལ་སྲས་བཞི་པ་ཡུང་ཆིན་ཝང་གནང་ནས་ཡུང་ཆིན་དཔོན་
ལྷ་མོ་དྲེལ་དགོན་ཚུལ་ཁྲིམས་དར་རྒྱས་གླིང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྙིང་བསྡུས།
ལྷ་མོ་དྲེལ་དགོན་ཚུལ་ཁྲིམས་དར་རྒྱས་གླིང་ནི་རྟ་ནག་མ་ཞིང་གི་ནུབ་བྱང་མཚམས་སུ་སྤྱི་ལེ་བཅུ་གཉིས་ཀྱིས་ཆོད་པའི་ལེའུ་སེ་སྡེ་བའི་སའི་ཆ་རུ་ལྷ་མོ་དྲེལ་ཞེས་པའི་གནས་མཆོག་དེར་ཆགས་ཡོད་ཅིང་། གྲུབ་མཐའ་ནི་དཔལ་རི་བོ་དགེ་ལྡན་
དཔའ་རིས་མཆོད་རྟེན་ཐང་།
དཔའ་རིས་མཆོད་རྟེན་ཐང་ནི་མདོ་སྨད་ཙོང་ཆུའི་བྱང་རྒྱུད་དུ་གཏོགས་པའི་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་དཔའ་རིས་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་རྫོང་གི་འཇུ་ལག་ཆུ་བོའི་བྱང་འགྲམ་དུ་ཆགས་ཤིང་། སྔོན་ཀརྨ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེ་ལང་ཇུ་རུ་ཕེབས་སྐབས་འཇུ་ལག་
ཀེའུ་ཚང་ནུབ་རི་ཁྲོད།
ར་ཁ་བྲག་གི་ཤར་དུ་ཡོད་པའི་ཀེའུ་ཚང་ནུབ་རི་ཁྲོད་ནི་དུས་རབས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་སེར་བྱེས་མཁན་ཟུར་བྱམས་པ་སྨོན་ལམ་གྱིས་བཏབ། ཁོང་ནི་ཀེའུ་ཚང་སྐུ་ཕྲེང་དང་པོ་ཡིན། དེ་གར་གུང་ཐང་བླ་མ་ཞང་གི་སྒྲུབ་ཕུག་དང་། རྗེ་ཙོང་ཁ་པའི་སྒྲུབ་ཁང་ལ་ཉམས་གསོ་དང་། སྒྲུབ་ཁང་བརྩིགས་ཏེ་བཞུགས་སྐབས་འཇོག་པོ་བློ་བཟང་
མཐོ་ལྡིང་གསེར་གྱི་ལྷ་ཁང་།
མཐོ་ལྡིང་གསེར་གྱི་ལྷ་ཁང་འདི་ཉིད་མངའ་རིས་ཀྲོན་ཆུས་རྩ་མདའ་རྫོང་ཁོངས་སུ་གནས་ཡོད་ཅིང་།དེ་ནི་པུར་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་ལྗོངས་འདིར་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རྗེ་ལ་སྔ་བ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོའི་གདུང་བརྒྱུད་རྩོད་མེད་དུ་གྲུབ་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཡེ་
འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ།
དགེ་ལུགས་པའི་གདན་ས་ཆེན་པོ་དྲུག་གི་ཡ་གྱལ་འབྲས་སྤུངས་དགོན་པ་ནི་རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་སྤྲེལ(སྤྱི་ལོ1416)ལོར་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེ་བཀྲ་ཤིས་དཔལ་ལྡན་གྱིས་ཕྱག་བཏབ། གཞིས་ཀ་སྣེའུ་རྫོང་དཔོན་ནམ་མཁའ་བཟང་པོ་ཁུ་
བཅོམ་ལྷ་ཁང་།
ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ལྷུན་གྲུབ་རྫོང་གི་ཁུངས་གཏོགས་རྭ་སྒྲེང་ཤོག་ཆེན་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ཡ་གྱལ་བཅོམ་མདོ་ཤོག་ཁའི་ཁུངས་ཀྱི་བཅོམ་ལྷ་ཁང་འདི་ནི། ༧རྒྱལ་བ་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་བས་བོད་འབངས་བདེ་ཐབས་སུ་དུས་རབས་བཅུ་བདུན་ནང་ཡུལ་འདིའི་མཆོད་གནས་སུ་བཞེངས། ཐོག་མར་ནང་རྟེན་དུ་རིགས་གསུམ་མགོན་པོ་
རྡོ་རྗེ་རྫོང་དགོན།
བྲག་དཀར་འཇིགས་མཛད་རྡོ་རྗེ་རྫོང་འདེབས་པ་པོ་ནི་ཁྲི་ཆེན་འཇམ་དབྱངས་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ཡིན་ལ། ཁོང་ནི་མདོ་སྨད་རྨ་ཆུའི་ལྷོ་རྒྱུད་ཀྱི་རྩེ་གཞུང་སེང་གེའི་ལྷ་ཞོལ་གྱི་སའི་ཆར་གཏོགས་མགོན་ཤུལ་ཞེས་པའི་ཚོ་བར་ཡབ་སྐར་མ་དང་ཡུམ་མཚོ་མོ་སྐྱིད་གཉིས་ཀྱི་སྲས་སུ་རབ་བྱུང་བཅུ་བཞི་བའི་མེ་སྟག་1866ལོར་སྐུ་འཁྲུངས། དགུང་ལོ་དྲུག་པ་
དགེ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་།
ཁྲི་ཀ་གསེར་མོ་ལྗོངས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སྲིན་པོ་རྫ་རིའི་འདབ་བརྒྱུད་སའི་དབྱིབས་དགེ་ལྡན་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གླིང་གི་གནས་དབྱིབས་དང་ཧ་ཅང་མཚུངས་བའིཨོཾ་སེར་པོ་སྒང་གི་ཕུང་སུ་ཆགས་པའི་དགའ་ལྡན་དགོན་པ་ནི་སྐུ་འབུམ་ཁྲི་ཆེན་ཉེར་