ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > རྩོམ་རིག
ཏའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན།
ཏའི་སི་ཏུ་བྱང་ཆུབ་རྒྱལ་མཚན་ནི་ཕག་གྲུ་སྡེ་སྲིད་ཀྱི་སྲིད་རབས་ཐོག་མ་ཡིན་ལ། ཡོན་གོང་མ་ཐོ་གན་ཐེ་མུར་གྱིས་གསེར་ཡིག་པ་མངགས་ནས་ཏའི་སི་ཏུའི་མཚན་དང་། དམ་ཁས་གཟེངས་བསྟོད་གནང་། བོད་ཡོངས་ལ་དབང་བསྒྱུར་ནས། ཆོས་ཕྱོགས་ལ་བྱ་བ་རྒྱ་ཆེན་པོ་བསྒྲུབས། སྲིད་ཕྱོགས་
སྤུར་རྒྱལ་བཙན་པོ་རིམ་བྱོན་གྱི་མཚན་བྱང་།
༡གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ། ཁོང་གི་མཚན་དངོས་ལ་ཨུ་བེ་ར་ཞེས་ཟེར་ཞིང༌། དེ་དུས་སུ་ཕོ་བྲང་གི་ཐོག་མ་ཡུམ་བུ་བླ་སྒང་བཞེངས། ཁོང་རང་སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༡༢༦ལོར་ཁྲིར་འཁོད། འགའ་ཞིག་ཏུ། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་༤༡༤ལོ་ཡིན་ཟེར་བ་སོགས་བཤད་སྲོལ་མང༌། ༢མུ་ཁྲི་བཙན་པོ། ཁོང་ནི་ཡབ་གཉའ་ཁྲི་བཙན་པོ་དང་ཡུམ་གནམ་མུག་མུག་
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྤྱི་དོན་པདྨ་རཱ་གའི་ལྡེ་མིག
དེབ་འདིའི་ནང་དུ་ལོ་རྒྱུས་དང་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་གཉིས་ལ་དབྱེ་བ་ནན་མོ་ཕྱེ་སྟེ། ལོ་རྒྱུས་ནི་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་མ་དར་བའི་སྔོན་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྤྱི་ལོའི་སྔོན་གྱི་ལོ་སུམ་སྟོང་ཡན་ནས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དུས་ཚོད་གསལ་བོར་བཀོད་ཡོད། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་
ཐོན་མི་སམ་བྷོ་ཊ།
ས་ཡོས(སྤྱི་ལོ619)ལོའི་དབྱར་ཁའི་མཚན་མོ་ཞིག་ལ།ལྷོ་ཁ་གཉལ་ནང་གི་ཡུལ་ཁམས་ཡོངས་སུ་མཚན་གང་བོར་སྦྲང་ཆར་ཟིམ་ཟིམ་དུ་བབས་ཤིང་།ཕྱི་ཉིན་ཡུལ་ཁམས་འདིའི་རི་ལུང་ཐམས་ཅད་ལ་མཛེས་སྡུག་གསར་བ་ཞིག་གིས་ཁྱབ་འདུག་པ་དང་།ལྷོ་ཕྱོགས་ནས་ཁ་དོག་སྣ་ལྔ་ཚང་བའི་འཇའ་ཚོན་ཞིག་ཐད་ཀར་ལྷོ་གཉལ་ནང་གི་ཡུལ་ཞིག་ལ་ཟུག་
ལོ་མང་པོ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ།
ལོ་མང་པོ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ། ངེད་གཉིས་གློ་བུར་དུ་ཆང་ཁང་ཞིག་ནས་འཕྲད་པ་ནི་ཅི་འདྲའི་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་རེད་ཨང་། མ་མཐའ་ཡང་ས་མཐའ་སྡེ་མཐའ་འདི་ནས་འཕྲད་སྲིད་པ་ནི་ངའི་དྲན་པའི་དགུ་ལའང་མ་ཤར།
རྩོམ་སྒྲིག་པ།
ཁོའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་སློབ་ཆེན་སློབ་མའི་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་བསྡུར་ཁྲོད་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་སྔར་ལས་ལྷག་པར་རྩོམ་རིག་ལ་དགའ་ཞིང་རྩོམ་རིག་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སོང་བར་མ་ཟད། རྗེས་ཀྱི་འཚོ་བའང་དཔེ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་ཞིག་ནས་བསྐྱལ་ཐུབ་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པའི་རེ་བ་དང་འཆར་གཞི་བཟོས་མྱོང་།
རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་ཐུང་འགྲན་སྡུར་སྐབས་གསུམ་པ་སྤེལ་བའི་གསལ་བརྡ།
སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་རིག་རྩལ་བྱ་བའི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་བཏོན་པའི་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་ཐད་ཀྱི་དགོངས་པར་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་ལེན་
ནོར་རྫི་བྱིས་པ།
ང་རང་ལ་ཚ་བ་རྒྱས་པའི་ཉིན་དེར་། ཨ་ཕས་དཔྲལ་གཉེར་བསྡུས་ཏེ་བསམ་བློ་ཡུན་རིང་བཏང་མཐར་ཧ་ཅང་དུང་བའི་མིག་གཉིས་གས་ངའི་གདོང་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་བཞིན་དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡུལ་ནས་ངལ་གསོས་ཤིག་ནོར་རྫིར་འགྲོ་མི་དགོས་ཟེར། ང་
སྙན་ངག་གི་སྐྱོན་བཅུ།
སྙན་ངག་གི་རྩོམ་ཡིག་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བརྗོད་བྱའི་དོན་དང་། བརྗོད་ཚུལ་གྱི་གོ་རིམ། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་སྦྱོར་སོགས་བརྡ་སྤྲོད་པའི་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པའི་དབང་གིས་སྙན་ངག་གི་ཚིག་སྦྱོར་མཛེས་པའི་རྒྱན་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་སྙན་ངག་མཁན་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་དགོས་པའི་སྐྱོན་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བའི་
ལེགས་བཤད་འཕྲུལ་གྱི་དྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཡི། །བློ་གྲོས་བློ་ཆེ་བློ་ལྡན་བློ་ཡི་མཆོག་གྱུར་པ། །ཚད་མེད་བློ་ཡངས་འཕགས་པའི་ཚོགས་ལ་གུས་བཏུད་དེ། །འདི་ཕྱི་རྣམས་སུ་ལྷ་མིའི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། །ཀུན་ལ་ཕན་པའི་
བོད་ཀྱི་མགུར་གླུ་གསར་རྩོམ།
ཆར་བ་བབས་བྱུང་།
ཁྲི་སྐོང་ཨོ་རྒྱན་ཚེ་རིང་གི་སྙན་ངག ཆར་བ་བབས་བྱུང་།
ཁ་ཆེ་ཕ་ལུའི་བསླབ་བྱ།
《ཁ་ཆེ་ཕ་ལུའི》ཁྲོད་རྩོམ་པ་པོས་རང་ཉིད་ནི་ཁ་ཆེའི་མི་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་བསླབ་བྱ་འདིའི་ལེའུ་གཉིས་པར“བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་དཀོན་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ། །རང་རེའི་སྐད་དུ་གོ་བརྡཱ་ལ་ཕྱག་འཚལ། །”ཞེས་པ་དང་། ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པར“གོང་ན་གོ་བརྡཱ་
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་ཐོག་མར་གླེང་བ།
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་ནི་མིའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ཚན་རིག་ནང་གི་གྲས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བལྟས་ན། དེ་ནི་གསར་སྐྱེས་དང་རང་ཚུགས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་ཞིག་ཏུ་གཞི་གྲུབ་ཡོད། ཚན་རིག་དེ་ཡང་དུས་རབས་
བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་འདྲ་གཟུགས་ཡི་གེ་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་གྱི་ཐོག་མའི་བགྲོ་གླེང་།
འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་གོ་ལ་ཟླུམ་པོའི་སྟེང་དུ་སྐད་རིགས་དང་ཡིག་རིགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་ཞིག་མཆིས་མོད། ཡིག་རིགས་ཐམས་ཅད་འདྲ་
ལོ་གསར་སྐབས་ཀྱི་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ།
གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ། རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་ལོ་གསར་ནི་རྟགས་དང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་མ་རུ་བགྲང་བས། ལོ་གསར་གྱི་སྐབས་སུ་གླུ་གར་གྱི་རྩེད་མོ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཅི་དགར་རོལ་ཅིང་། གོས་གསར་པ་གྱོན་པ་དང་ཟས་ཞིམ་པོ་བཟའ་བ་ནི་
དཔེ་ཀློག་དང་སློབ་ཆེན།
མཚམས་འདི་ནས་ཤེས་བྱ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་བ་དང་དཔེ་ཀློག་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གླེང་བར་བྱ། དེ་ཡང་དཔེ་ཀློག་ལ་ལུའུ་ཞུན་དང་ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་སྤུན་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་ཤིང་ནང་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དཔེ་ཞིག་བླངས་ཡོད་དེ། ལུའུ་ཞུན་ན་རེ། དཔེ་ཀློག་ནི་ཤོ་རྩེ་བ་དང་འདྲ་ཞེས་ཟེར།
བོད་ཡིག་གླེང་བ།
ཨ་ཕ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཕྲན་ཆུང་ལོ་གསུམ་ནས་བོད་ཡིག་འབྲི་ཀློག་གི་འགོ་བརྩམས་ཡོད་འདུག ད་ལྟའི་དྲན་འཛིན་དུ་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཡིག་སྦྱོང་དུས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཐོག་མའི་སྒྲ་གདངས་”ཀ”ཞེས་བཀླགས་པ་བརྗེད་མི་འདུག ངས་
རྒྱ་ནག་གི་རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཟིན་ཐོ།
རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་ས་འོག་ནས་ཐོན་པ་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱའི་སྔོན་གྱི་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས(光绪)ཀྱི་ལོ་དུས་ཡིན་ཏེ། ཀོང་ཞུས་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བདུན་པའི(1891ལོ)སྔོན་ནས་ཧི་ནན་ཨན་དབྱང(河南安阳)གྲོང་འདབས་ཀྱི་གྲོང་སྡེ་ཆུང་བ་ཞེས་པའི་སྡེ་
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་
བོད་ལྗོངས་ཀྱི་ཡུལ་ཁག་འགར་དར་བའི་གླིང་བྲོའི་སྐོར་གྱི་དཔྱད་ཞིབ།
ཐོག་མར་གླིང་བྲོའི་སྒྱུ་རྩལ་བྱུང་འཕེལ་དང་། བར་དུ་བོད་ལྗོངས་ཁུལ་གྱི་ནག་ཆུའི་དཔལ་མགོན་དང་། ལྷ་སའི་རྭ་སྒྲེང་། ཆབ་མདོའི་རི་བོ་ཆེ། ལྷོ་ཁའི་ཟངས་རི། གཞིས་རྩེའི་རྣམ་གླིང་། ཀོང་པོའི་སྤོ་བོ་སོགས་ས་ཁུལ་སོ་སོར་གླིང་བྲོ་ཇི་ལྟར་དར་ཚུལ་དང་
འདུལ་འཛིན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཆེན་མོ་ཁ་ཆེའི་པཎྜི་ཏ་ཛི་ན་མི་ཏྲའི་མཛད་རྣམ་ལ་དཔྱད་པ།
སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་མཇུག་ཙམ་ལ་བོད་དུ་ཕེབས་པའི་པཎྜི་ཏ་ཛི་ན་མི་ཏྲའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ཁ་ཆེ་ཞེས་པའི་ཡུལ་གྱི་ངོས་འཛིན་དང་། ཁོང་ཉིད་འཚོ་
དགེ་ལུགས་པའི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་ཤིས་ཚང་དགོན་པའི་རིག་གནས་འཕེལ་འགྱུར་དང་དེའི་མཚོན་དོན་ལ་དཔྱད་པ།
ཤིས་ཚང་དགོན་དགའ་ལྡན་བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་འཁོར་གླིང་གི་སློབ་གསོ་དང་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་གཉིས་གཞིར་བཟུང་སྟེ། ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་འདི་ཉིད་ཀྱི་བྱུང་བ་དང་
རྗེ་བཙུན་གཡུ་ཐོག་རྙིང་མ་ཡོན་ཏན་མགོན་པོས་《དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི་》མཛད་དུས་ཀྱི་ཐོག་མའི་གནས་བབས་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།
དེ་ཡང་བོད་གངས་ཅན་གྱི་གསོ་རིག་གི་གཞུང་ལུགས་དང་ལག་ལེན་ཀུན་གྱི་ཕྱི་མོར་གྱུར་པའི་《དཔལ་ལྡན་རྒྱུད་བཞི་》ཞེས་པ་ནི་རྗེ་བཙུན་གཡུ་ཐོག་རྙིང་མ་ཡོན་ཏན་