ཁྲུང་ཆིང་གྲོང་ཁྱེར་ཝན་ཀྲོའུ་ཁུལ་འབྲི་ཆུའི་ཟམ་ཆེན་གཉིས་པའི་སྟེང་བགྲོད་པའི་སྤྱི་སྤྱོད་རླངས་འཁོར་ཞིག་འབྲི་ཆུའི་ནང་དུ་ལྷུང་བ། མཚོ་སྔོན་གོར་མོ་གྲོང་ཁྱེར་འབྲི་ཆུའི་ཆུ་འགོ་གྲོང་ཚོར་ཕར་རོགས་ཚུར་གཅེས་ཀྱིས་བདེ་སྐྱིད་ལྡན་པའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་བ། དཔལ་དགེའི་ཆུ་བསྐྱིལ་མཚེའུའི་འཕྲིན་གསར། འབྲི་ཆུའི་འགག་འཁྱིལ་མཚེའུ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་རྒྱུན་རྣམ་སླར་གསོ་བྱུང་བ་དང་རོགས་སྐྱོབ་གོ་རིམ་ལྡན་པའི་ངང་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ། གནས་མཆོག་ལྷ་སར་མཐུན་སྒྲིལ་མེ་ཏོག་རབ་ཏུ་བཞད་། ཆོས་དབྱིངས་སྐྱིད་ཀྱིས་ཡང་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲན་སྡུར་ལས་ཨང་དང་པོ་བླངས། ཀྲུང་གོའི་མི་རིགས་སྐད་ཡིག་ཡིག་སྒྱུར་ཅུས་ཀྱིས་བོད་ཡིག་རིག་ནུས་ཡིག་སྒྱུར་མཉེན་ཆས་ཁྱབ་སྤེལ་ཚོགས་འདུ་སྤོས་ལྡན་གྲོང་དུ་འཚོགས་པ། ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་བྱས་ཏེ། ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་འཚམ་མཐུན་ཡོང་པ་བྱ་དགོས། ནུབ་བྱང་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་གྱིས་དགེ་འོས་སློབ་མ་བགྲང་ལས་འདས་པ་བསྐྱངས་པ། གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཞུང་ལམ་ཐོག་རླངས་འཁོར་ཤར་གཏོང་ཐུབ་ཚད་སྤྱི་ལེ་ཁྲི་1.7ཟིན་པ།
ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > རྩོམ་རིག
ཆེས་གནའ་དུས་དང་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་ཚོགས་ནང་གཡུའི་རིན་ཐང་གི་ལྟ་བའི་སྐོར་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།
མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་“སྟོད་མངའ་རིས་དང་རྒྱ་གར་མཚམས་ཀྱི་མཐའ་ལ་གནས་པའི་ཡུལ་ཆུང་མང་པོ་ཞིག་གི་སྐད་ཀྱང་ཨ་མདོའི་སྐད་དང་ཤིན་ཏུ་མཐུན། བུད་མེད་རྣམས་ཀྱི་ཆས་ཀྱང་རྒྱབ་ཏུ་རས་ལྷེབ་མོ་ཞིག་འཔྱངས་ཏེ་དེར་གཡུ་སོགས་བསྒྲིག་པ་ཨ་མདོ་འདྲ་”①ཞེས་གཡུ་འདི་ཡང་བོད་ཀྱི་རང་སྐད་དང་ཆ་འདྲ་བར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་གྲུ་
བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཇི་ལྟར་འཇིག་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལ་རོབ་ཙམ་དཔྱད་པ།
སྤྱིར་རྒྱལ་སྲིད་ཅེས་པའི་མིང་ཚིག་འདི་ནི་བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་དེབ་ཐེར་ནང་བཀོལ་སྤྱོད་མང་བོ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་། དོན་དངོས་སུ་དེའི་གོ་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ངོས་འཛིན་བྱུང་མཁན་ཧ་ཅང་ཉུང་བ་འདྲ་སྟེ། ལ་ལས་རྒྱལ་ཁབ་དང་རྒྱལ་སྲིད་གཉིས་དོན་གཅིག་ཡིན་པར་སྙམ་ཞིང་། མངའ་འབངས་དབང་གསུམ་འཛོམས་པ་
ཏུན་ཧོང་ཡིག་ཆའི་《བོད་ཀྱི་བཙན་པོ་རིམ་བྱུང་གི་ལོ་རྒྱུས་》རྒྱ་བསྒྱུར་མའི་སྒྱུར་ཡིག་གི་གནད་དོན་སྐོར་ཞིག་གླེང་བ།
དུས་རབས་ཉི་ཤུའི་དུས་འགོར། སི་ཐན་དབྱིན་དང་པོ་ཞེ་ཧུ་གཉིས་ཀྱིས་ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་འབོར་ཆེན་ཞིག་ནུབ་གླིང་དུ་ཁྱེར་ཅིང་། ཤོག་
རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་དཔེ་རྙིང་ནང་དུ་གསལ་བའི་བཙན་པོ་རྣམས་ཀྱི་མཚན་འབྱུང་ཚུལ་ལ་མདོ་ཙམ་དཔྱད་པ།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སློབ་སྦྱོང་དང་། སློབ་ཁྲིད། ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། རྒྱ་ཡིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་
ནོར་རྫི་བྱིས་པ།
ང་རང་ལ་ཚ་བ་རྒྱས་པའི་ཉིན་དེར་། ཨ་ཕས་དཔྲལ་གཉེར་བསྡུས་ཏེ་བསམ་བློ་ཡུན་རིང་བཏང་མཐར་ཧ་ཅང་དུང་བའི་མིག་གཉིས་གས་ངའི་གདོང་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་བཞིན་དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡུལ་ནས་ངལ་གསོས་ཤིག་ནོར་རྫིར་འགྲོ་མི་དགོས་ཟེར། ང་
རྟ་ནག་སྒྲོག་འགྲོས།( སྟོད་ཆ)
“ཡ—རོགས་གཅེས།”བང་ཆེན་པས་རྟ་ཐོག་ནས་ཟུར་འདུག་ཅིག་བྱེད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། “འབའ་ཡི་བྲ་ཐང་རིང་མོ་ཟེར་བ་འདི་ས་རྩེ་གཞུང་སྐྱིད་པའི་སྨན་ལྗོངས་ལས་ཀྱང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་དགའ་སྤྲོ་བསྐྱེད་པའི་ས་ཆ་་མཐོང་བ་ཀུན་སྨོན་ཞིག་ཡིན་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་བོ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་མོད་ཀྱང༌།དེ་རིང་མི་མེད་འབྲོག་དགོན་ཕྱི་མའི་ཡུལ་ལ་སླེབས་པ་ལྟར་གྱུར་པ་འདི་ལ་ལྟོས་དང༌།”
ལོ་དེ་ལ།
ལོ་དེ་ལ། ཁོ་ལོ་བཅུ་དགུར་སོན་ཙམ་ཡིན། མར་ནང་གྲོང་འདབས་སུ། དབྱིབས་གྲུ་བཞི་དང་། ཟུར་གསུམ། ནར་མོ་སོགས་ཀྱི་རིས་སུ་བགོས་ཡོད་པའི་ལོ་ཏོག་གི་ཞིང་ས་དེ་དག་ལྗང་ཏིག་ཏིག་ཏུ་སྣང་། ཞིང་གི་རྣང་མའི་བར་ནས། ཁོས་ཞ་སྨྱུག་གིས་འགྱིག་སེར་བོའི་ཕྱི་ཐུམ་ཅན་གྱི་ཟིན་བྲིས་འབྲི་དེབ་ཏུ་བུ་མོ་ཞིག་གི་གཟུགས་བརྙན་སྐྱ་རིས་སུ་འགོད་བཞིན་བསྡད། ཁོས་སྨིན་མ་གཞོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཧ་ཅང་གཟབ་ནན་གྱིས་རི་མོ་དེ་འབྲི་ཞིང་
ཡབ་ཀྱི་འཁྲུངས་རྟགས།
རེས་གཟའ་ཕུར་བུའི་ཞོགས་པར་ཕྲུ་གུ་སློབ་གྲྭར་སྐྱེལ་བར་འགྲོ་རྩིས་བྱེད་སྐབས་གློ་བུར་དུ་ཁ་པར་གྱི་ཐོར་སྒྲ་གྲགས་པ་དང་དེ་ནི་སྲུ་མོའི་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་རིན་སྤུངས་ནས་བརྒྱབ་ཡོང་བ་ཞིག་རེད་འདུགགཅེན་པོས"ད་རེས་ཁྱོད་ལ་སྐད་ཆ་སྙན་པ་ཤོད་རྒྱུ་མེད"སྐད་ཆ་དེ་གོ་བ་ཙམ་གྱིས་ཁོ་བོའི་རྣ་བར་སིང་སྒྲ་གྲགས་པ་དང་དེ་མ་ཐག་ཕ་ཡི་བཞིན་རས་སྐྱོ་ལྷང་ལྷང་དེ་མིག་ལ་འཁོར་བ་དང་སྦྲགས་ཁོང་འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་ཞལ་གྱེས་ཟིན་པ་ཤེས་བྱུང་ལ་གཅེན་པོས་ཀྱང་མུ་མཐུད་དེ་པ་ཕ་མི་བྱུང་མ་སོང་ཟེར།
ལྷན་དུ་འཛོམས་པ།—སྐབས་དང་པོའི་སྦྲང་ཆར་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་བདམས་བཀོད།
གྲམ་ཆུ་སྔོན་མོ་ནི་བར་མེད་རྟག་ཏུ་བཞུར་བཞིན་འདུག གྲམ་ཆུ་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་ས་འདི་གའི་ལོ་རྒྱུས་ཐུང་ངུ་ཞིག་བར་མ་ཆད་པར་ངག་ལས་བརྗོད་ཆོག་ཆོག་ཡིན། གྲམ་ཆུའི་འགྲམ་ན་རྡོ་བས་བརྩིགས་པའི་ཆུ་སྟེགས་མི་ཆུང་བ་ཞིག་ཀྲོང་ངེར་འགྱིང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཆུ་ལེན་མ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རབས་བར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པར་བརྟེན་ཟོ་ཞབས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱང་བབས་འདུག ཆུ་སྟེགས་ཀྱི་འགྲམ་ནས་ལམ་ཕྲན་གྱ་མ་གྱུ་ཞིག་ཁད་རིང་སའི་སྒང་འབུར་ཆུང་ཆུང་
༄༅། །བསླབ་བྱ་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས།
རིགས་ཀུན་ཁྱབ་བདག་ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་རྗེ། །རྗེ་བཙུན་ཨ་བྷྱའི་མཚན་ཅན་འཇམ་པའི་དབྱངས། །དབྱངས་ཅན་དགྱེས་བཞད་རྡོ་རྗེའི་སྐྱེས་འཕྲེང་མཆོག །མཆོག་གསུམ་བླ་མ་ལྷ་ཡིས་དགེ་ལེགས་སྩོལ། །རང་ཉིད་ལམ་གོལ་འཁྱམས་པའི་བྱིས་པ་ཡིས། །
ཀྲོའུ་ཙུང་ལི་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ངག
མ་བཅོས་དགའ་གུས་མེ་ཏོག་དམར་པོ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་བཏེགས་ནས། ཀྲའུ་ཙུང་ལིའི་བྱམས་བརྩེའི་འཛུམས་ཞིང་ཡིད་ཀྱི་མེ་ལོང་གཙང་མའི་ངོས། བྲིས་པ་མིན་ཀྱང་རྟག་ཏུ་འཆར་པའི་རྗེས་བྲན་སུས་ཀྱང་འགོག་ནུས་མིན། མ་སྐུལ་བྲིས་འགྱུར་མགྲིན་པའི་ལམ་ནས་བསྟོད་བསྔགས་དབྱངས་སུ་བརྗོད་ལ་གཟིགས།གང་ཉིད་སྐུ་ན་ཕྲ་བའི་དུས་ནས་རླབས་ཆེན་དགོངས་པའི་ཡལ་འདབས་རྒྱས།
གནས་བསྟོད་དབྱངས་ཅན་སྒེག་མོའི་གླུ་དབྱངས།
རབ་སྙན་གསུང་གི་རོལ་མོ་འཕོས་པའི་རྒྱུད། །སྟོང་ལྡན་པི་ཝང་བཻཌྰུའི་རང་བཞིན་ཅན། །ཡུན་ཐུང་ཞིག་ལ་བདག་གི་ཕང་བ་རུ། །གཡར་བར་འཚལ་ལོ་བཅོམ་ལྡན་མ་གཅིག་ཀྱེ། །དེ་ཡི་སླད་དུ་ཚངས་སྲས་མ་ཁྱོད་ལྟར། །ཡིད་འཕྲོག་ཙོག་བུའི་འདུག་
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་ཐོག་མར་གླེང་བ།
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་ནི་མིའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ཚན་རིག་ནང་གི་གྲས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བལྟས་ན། དེ་ནི་གསར་སྐྱེས་དང་རང་ཚུགས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་ཞིག་ཏུ་གཞི་གྲུབ་ཡོད། ཚན་རིག་དེ་ཡང་དུས་རབས་
བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་འདྲ་གཟུགས་ཡི་གེ་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་གྱི་ཐོག་མའི་བགྲོ་གླེང་།
འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་གོ་ལ་ཟླུམ་པོའི་སྟེང་དུ་སྐད་རིགས་དང་ཡིག་རིགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་ཞིག་མཆིས་མོད། ཡིག་རིགས་ཐམས་ཅད་འདྲ་
ལོ་གསར་སྐབས་ཀྱི་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ།
གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ། རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་ལོ་གསར་ནི་རྟགས་དང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་མ་རུ་བགྲང་བས། ལོ་གསར་གྱི་སྐབས་སུ་གླུ་གར་གྱི་རྩེད་མོ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཅི་དགར་རོལ་ཅིང་། གོས་གསར་པ་གྱོན་པ་དང་ཟས་ཞིམ་པོ་བཟའ་བ་ནི་
མཐར་ཕྱིན་སློབ་བུ་ཚོར་ཕུལ་བའི་བྲལ་ཁའི་སྙིང་གཏམ།
མི་ཞིག་གི་མི་ཚེ་ནི་ལམ་བུ་ཅུང་རིང་མོ་ཞིག་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། ད་ནི་ཁྱོད་ཚོ་ལམ་བུ་དེའི་དཀྱོགས་མཚམས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་པ་རེད། རེ་ཆད་དང་ཞུམ་པ་མེད་པར་སྤོབས་པ་དང་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ཁེངས་ཏེ་གོམ་པ་བརྟན་པོས་དོག་
དཔེ་ཀློག་དང་སློབ་ཆེན།
མཚམས་འདི་ནས་ཤེས་བྱ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་བ་དང་དཔེ་ཀློག་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གླེང་བར་བྱ། དེ་ཡང་དཔེ་ཀློག་ལ་ལུའུ་ཞུན་དང་ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་སྤུན་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་ཤིང་ནང་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དཔེ་ཞིག་བླངས་ཡོད་དེ། ལུའུ་ཞུན་ན་རེ། དཔེ་ཀློག་ནི་ཤོ་རྩེ་བ་དང་འདྲ་ཞེས་ཟེར།
བོད་ཡིག་གླེང་བ།
ཨ་ཕ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཕྲན་ཆུང་ལོ་གསུམ་ནས་བོད་ཡིག་འབྲི་ཀློག་གི་འགོ་བརྩམས་ཡོད་འདུག ད་ལྟའི་དྲན་འཛིན་དུ་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཡིག་སྦྱོང་དུས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཐོག་མའི་སྒྲ་གདངས་”ཀ”ཞེས་བཀླགས་པ་བརྗེད་མི་འདུག ངས་
རྒྱ་ནག་གི་རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཟིན་ཐོ།
རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་ས་འོག་ནས་ཐོན་པ་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱའི་སྔོན་གྱི་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས(光绪)ཀྱི་ལོ་དུས་ཡིན་ཏེ། ཀོང་ཞུས་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བདུན་པའི(1891ལོ)སྔོན་ནས་ཧི་ནན་ཨན་དབྱང(河南安阳)གྲོང་འདབས་ཀྱི་གྲོང་སྡེ་ཆུང་བ་ཞེས་པའི་སྡེ་
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་
ལོ་ཆེན་རིན་ཆེན་བཟང་པོས་མདོ་སྔགས་ཆོས་གཞུང་བསྒྱུར་བའི་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ།
རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གྲགས་པ་ཆེས་ཆེར་ཁྱབ་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་རིན་ཆེན་བཟང་པོའི་འཁྲུངས་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས་གླེང་བ་དང་
བོད་ཀྱི་རི་མོ་ལས་དོན་མཚོན་རིང་ལུགས་ཀྱི་ཁྱད་ཆོས་སྐོར་ལ་ཐོག་མར་དཔྱད་པ།
དེ་ཡང་གཞུང་ལུགས་གཏིང་ཟབ་ཅིང་རྣམ་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བོད་ཀྱི་མཛེས་རྩལ་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་གཙོ་བོ་གཅིག་ནི་སྒྱུ་རྩལ་འདི་ཡིན་ལ། འདི་ལའང་བརྗོད་བྱ་དང་
ཁམས་སྡེ་དགེ་ཡུལ་གྱི་གེ་སར་སྒྲུང་གི་ངག་རྒྱུན་སྐོར་མདོ་ཙམ་གླེང་བ།
ཡོངས་གྲགས་སུ་ཁམས་ཞེས་པའི་མིང་བརྡ་འདི་ལ་ཚིག་གི་ངོས་སྟེང་ནས་བཤད་ན་མཐའི་རྒྱལ་ཕྲན་ནམ་ས་གཞི་ཆེན་པོ་དང་། ཡང་ན་གླིང་དང་གླིང་ཕྲན་ནམ་ས་གཞི་ཆེན་པོ་དང་། ཡང་ན་གླིང་དང་གླིང་ཕྲན་བཅས་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་དུ་མ་
བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་ཀྱི་ལྷ་སྲིན་སྡེ་བརྒྱད་ཀྱི་ནང་ཚན་ལས་བཙན་གྱི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།
དེ་ཡང་འདིར་བོད་ཀྱི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་ཁྲོད་དང་བོད་མིའི་སྲོལ་རྒྱུན་དད་མོས་ཁྲོད་གོ་གནས་གལ་ཆེན་བཟུང་ཡོད་པའི་“བར་གདོན་བཙན་”གྱི་སྐོར་གླེང་