ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > རྩོམ་རིག
སྤུ་རྒྱལ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་བརྒྱད་པ་གྲི་གུམ་བཙན་པོའི་སྐོར་དཔྱད་པ།
ད་ལྟ་བདུན་གསུམ་དུས་རབས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནི་མཁས་བརྒྱ་འགྲན་གླེང་དང་མེ་ཏོག་མཉམ་བཞད་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་ཚང་མས་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ངང་། ལོ་རྒྱུས་དང་རིག་གནས་ལ་ཁ་ཕྱོགས་དང་ཕྱོགས་བཞིན་མཆིས་མོད། དེ་དག་ཐམས་ཅད་དགོས་ངེས་དང་གལ་ཆེན་རང་བཞིན་ཞིག་ཡིན་པས་
བཀའ་འགྱུར་གྱི་པར་གཞི་ཁག་བྱུང་ཚུལ།
གཡུང་ལོ་བཀའ་འགྱུར་དཔར་མ། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་སྟག་སྟེ་སྤྱི་ལོ༡༤༡༠ལོར་མིང་གོང་མ་གཡུང་ལོས་གོང་དུ་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱི་དྲིན་གསབ་དང་འོག་རྣམས་ཡང་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་དམིགས་ནས་<<ཚལ་པ་བཀའ་འགྱུར>>མ་ཕྱིར་བཟུང་སྟེ་ནན་ཅིང་དུ་བོད་ཡིག་བཀའ་འགྱུར་གྱི་གཞི་གསར་བཞེངས་བྱས་པ་དེར་ཁྱོན་
མདོ་སྨད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་བོའི་སྐོར།
མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དུ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་བོ་ཟེར་བའི་རྒྱལ་བོ་སྟོབས་ལྡན་ཞིག་བྱུང་ནས། ད་ལྟའི་ཟི་ལིང་མཁར་དུ་རྒྱལ་ས་བཟུང་སྟེ་མཐའ་མཚམས་བརྟན་པོར་སྲུང་། འདི་བ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཡིན་པ། སུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་རྒྱའི་ཡིག་དེབ་རྣམས་གཅིག་མཐུན་ཡིན་ཞིང་། མཚན་ལའང་ཇོ་སྲས་
སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་སོག་པོའི་ཡུལ་དུ་དར་པའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
སྤྱིར་བུ་རམ་ཤིང་པའི་བསྟན་པ་སྟེ་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་ལ་བསྙེན་བཀུར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྒྲུབ་རྒྱུ་དེ་སོག་པོའི་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱིས་བཀས་བཅད་མཛད་ཡོད་ཅིང་། ང་རང་ངོས་ནས་ཀྱང་རྩ་ཁྲིམས་ཀྱི་དགོངས་དོན་འདི་ལ་ཤིན་ཏུ་འཐད། སྤྱིར་སོག་པོའི་ཡུལ་འདིར་སངས་རྒྱས་ཆོས་ལུགས་དར་སྔ་ཞིང་། ཁྱད་པར་དུ་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་
ལོ་མང་པོ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ།
ལོ་མང་པོ་ཞིག་གི་རྗེས་སུ། ངེད་གཉིས་གློ་བུར་དུ་ཆང་ཁང་ཞིག་ནས་འཕྲད་པ་ནི་ཅི་འདྲའི་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པ་ཞིག་རེད་ཨང་། མ་མཐའ་ཡང་ས་མཐའ་སྡེ་མཐའ་འདི་ནས་འཕྲད་སྲིད་པ་ནི་ངའི་དྲན་པའི་དགུ་ལའང་མ་ཤར།
རྩོམ་སྒྲིག་པ།
ཁོའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་སློབ་ཆེན་སློབ་མའི་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་བསྡུར་ཁྲོད་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་སྔར་ལས་ལྷག་པར་རྩོམ་རིག་ལ་དགའ་ཞིང་རྩོམ་རིག་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སོང་བར་མ་ཟད། རྗེས་ཀྱི་འཚོ་བའང་དཔེ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་ཞིག་ནས་བསྐྱལ་ཐུབ་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པའི་རེ་བ་དང་འཆར་གཞི་བཟོས་མྱོང་།
རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་ཐུང་འགྲན་སྡུར་སྐབས་གསུམ་པ་སྤེལ་བའི་གསལ་བརྡ།
སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་རིག་རྩལ་བྱ་བའི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་བཏོན་པའི་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་ཐད་ཀྱི་དགོངས་པར་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་ལེན་
ནོར་རྫི་བྱིས་པ།
ང་རང་ལ་ཚ་བ་རྒྱས་པའི་ཉིན་དེར་། ཨ་ཕས་དཔྲལ་གཉེར་བསྡུས་ཏེ་བསམ་བློ་ཡུན་རིང་བཏང་མཐར་ཧ་ཅང་དུང་བའི་མིག་གཉིས་གས་ངའི་གདོང་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་བཞིན་དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡུལ་ནས་ངལ་གསོས་ཤིག་ནོར་རྫིར་འགྲོ་མི་དགོས་ཟེར། ང་
སྙན་ངག་གི་སྐྱོན་བཅུ།
སྙན་ངག་གི་རྩོམ་ཡིག་སྦྱོར་བའི་ཚེ་བརྗོད་བྱའི་དོན་དང་། བརྗོད་ཚུལ་གྱི་གོ་རིམ། རྗོད་བྱེད་ཀྱི་ཚིག་སྦྱོར་སོགས་བརྡ་སྤྲོད་པའི་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པའི་དབང་གིས་སྙན་ངག་གི་ཚིག་སྦྱོར་མཛེས་པའི་རྒྱན་དུ་མི་འགྱུར་བ་དེ་ནི་སྙན་ངག་མཁན་གྱིས་སྤང་བར་བྱ་དགོས་པའི་སྐྱོན་ཡིན་ལ། དེ་ལྟ་བའི་
ལེགས་བཤད་འཕྲུལ་གྱི་དྲ་བ་ཞེས་བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།
བཅོམ་ལྡན་འདས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས་བདག་རྒྱུད་བྱིན་གྱིས་བརླབ་པ་ཡི། །བློ་གྲོས་བློ་ཆེ་བློ་ལྡན་བློ་ཡི་མཆོག་གྱུར་པ། །ཚད་མེད་བློ་ཡངས་འཕགས་པའི་ཚོགས་ལ་གུས་བཏུད་དེ། །འདི་ཕྱི་རྣམས་སུ་ལྷ་མིའི་བདེ་བ་འབྱུང་བའི་རྒྱུ། །ཀུན་ལ་ཕན་པའི་
བོད་ཀྱི་མགུར་གླུ་གསར་རྩོམ།
ཆར་བ་བབས་བྱུང་།
ཁྲི་སྐོང་ཨོ་རྒྱན་ཚེ་རིང་གི་སྙན་ངག ཆར་བ་བབས་བྱུང་།
བོད་ཀྱི་དཀར་ཡོལ་བཤད་པ།
དཀར་ཡོལ་ནི་དཀར་རྩིའམ་ས་དཀར་མ་བཅོས་རྒྱུ་ཆ་བྱས་ཏེ་རྒྱུ་ཆ་འབྲེལ་སྦྱོར་དང༌། བཟོ་ལྟ་ཐོན་སྐབས་སྐམ་པོར་མེ་ལ་སྲེག་པ་སོགས་ཀྱི་བཟོ་ཐབས་ལས་རིམ་བརྒྱུད་དེ་བཟོས་པའི་སྣོད་སྤྱད་ལ་ཟེར་བ་དང་། དེ་ལ་རྒྱུ་གཞི་ཞིབ་ཅིང་སྲ་བ་དང་། བཀྲག་མདངས་ལྡན་པ། ཆུ་སིམ་པའི་ཤས་ཆུང་བའམ་ཆུ་མི་སིམ་པ་
ཁ་ཆེ་ཕ་ལུའི་བསླབ་བྱ།
《ཁ་ཆེ་ཕ་ལུའི》ཁྲོད་རྩོམ་པ་པོས་རང་ཉིད་ནི་ཁ་ཆེའི་མི་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་ཡོད་པར་མ་ཟད། ད་དུང་བསླབ་བྱ་འདིའི་ལེའུ་གཉིས་པར“བོད་ཀྱི་སྐད་དུ་དཀོན་མཆོག་རིན་པོ་ཆེ། །རང་རེའི་སྐད་དུ་གོ་བརྡཱ་ལ་ཕྱག་འཚལ། །”ཞེས་པ་དང་། ལེའུ་བཅུ་གཉིས་པར“གོང་ན་གོ་བརྡཱ་
དུས་བབས་ཀ་བཤད།
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་ཐོག་མར་གླེང་བ།
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་ནི་མིའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ཚན་རིག་ནང་གི་གྲས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བལྟས་ན། དེ་ནི་གསར་སྐྱེས་དང་རང་ཚུགས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་ཞིག་ཏུ་གཞི་གྲུབ་ཡོད། ཚན་རིག་དེ་ཡང་དུས་རབས་
དཔེ་ཀློག་དང་སློབ་ཆེན།
མཚམས་འདི་ནས་ཤེས་བྱ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་བ་དང་དཔེ་ཀློག་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གླེང་བར་བྱ། དེ་ཡང་དཔེ་ཀློག་ལ་ལུའུ་ཞུན་དང་ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་སྤུན་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་ཤིང་ནང་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དཔེ་ཞིག་བླངས་ཡོད་དེ། ལུའུ་ཞུན་ན་རེ། དཔེ་ཀློག་ནི་ཤོ་རྩེ་བ་དང་འདྲ་ཞེས་ཟེར།
བོད་ཡིག་གླེང་བ།
ཨ་ཕ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཕྲན་ཆུང་ལོ་གསུམ་ནས་བོད་ཡིག་འབྲི་ཀློག་གི་འགོ་བརྩམས་ཡོད་འདུག ད་ལྟའི་དྲན་འཛིན་དུ་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཡིག་སྦྱོང་དུས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཐོག་མའི་སྒྲ་གདངས་”ཀ”ཞེས་བཀླགས་པ་བརྗེད་མི་འདུག ངས་
རྒྱ་ནག་གི་རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཟིན་ཐོ།
རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་ས་འོག་ནས་ཐོན་པ་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱའི་སྔོན་གྱི་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས(光绪)ཀྱི་ལོ་དུས་ཡིན་ཏེ། ཀོང་ཞུས་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བདུན་པའི(1891ལོ)སྔོན་ནས་ཧི་ནན་ཨན་དབྱང(河南安阳)གྲོང་འདབས་ཀྱི་གྲོང་སྡེ་ཆུང་བ་ཞེས་པའི་སྡེ་
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་
《ཀྲུང་གོའི་དེང་རབས་རྩོམ་རིག་བརྩམས་ཆོས་གཅེས་བཏུས》བོད་འགྱུར་མ་ལས་སྒྲུང་གཏམ་ལོ་ཙཱའི་ཐད་ཀྱི་བསམ་གཞིགས་འགའ་གླེང་བ།
ཀྲུང་གོའི་གྲངས་ཉུང་མི་རིགས་ཀྱི་རྩོམ་རིག་འཕེལ་རྒྱས་ཐད་ཀྱི་ལས་གཞི་ཞིག་ཡིན་ཅིང་། འདིར་བརྩམས་ཆོས་རྣམ་གྲངས་མི་འདྲ་བ་ཁག་ལྔ་ཡོད་པའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྒྲུང་གཏམ་ལོ་ཙཱའི་འགྱུར་རྩོམ་དག་བཀླགས་ཏེ། མ་ཡིག་དང་འགྱུར་རྩོམ་གཉིས་ཞིབ་བསྡུར་བྱས་ནས་བསམ་གཞིགས་འགའ་ཕྱོགས་སུ་བསྡུས་ནས་བཀོད་
བོད་སྐད་ས་མིང་རྒྱ་འགྱུར་ཇི་ལྟར་ཚད་ལྡན་ཅན་དུ་གཏོང་བའི་ཚུལ་ལ་དཔྱད་པ།
ས་མིང་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཐ་སྙད་རིག་གནས་ཤིག་དང་མི་རིགས་ཤིག་གི་རིག་གནས་ཀྱི་གཞི་རྟེན་ཡིན་པས། དེའི་ལོ་ཙཱ་ནི་མིང་རང་ག་བའི་སྒྱུར་ཚུལ་དང་མི་འདྲ་བར་ཐ་སྙད་ཁྱད་པར་བའི་ལོ་ཙཱའི་གྲས་སུ་བཞག་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་སྐད་ས་མིང་རྒྱ་འགྱུར་གྱི་སྐབས་སུ་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྒྱུར་འབྲིའི་སྒྲིག་སྲོལ་དང་དོ་དམ་སོགས་མེད་རྐྱེན་
ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་བརྩི་སྲུང་བྱ་དགོས་པའི་རྩ་དོན་ལ་ཅུང་ཟད་དཔྱད་པ།
མི་རིགས་གང་ཡིན་ཡང་དེའི་རིག་གནས་འཕེལ་རྒྱས་གོ་རིམ་ཁྲོད་ལོ་ཙཱའི་ནུས་པ་མི་དམན་པ་ཐོན་ཡོད། རང་རེའི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་ཀྱང་ལོ་ཙཱ་ལ་བརྟེན་ནས་འཕེལ་རྒྱས་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་རེད། དེས་ན་ལོ་ཙཱའི་རྩ་དོན་ལ་ངེས་པར་དུ་བརྩི་སྲུང་བྱེད་
བོན་གྱི་ཡིག་ཚང་ལས་བན་བོན་བླ་ཆེན་སྐོར་ཞིག་གི་ཆོས་འབྲེལ་དང་དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་དཔྱད་པ།
སྤྱིར་ཆོས་འབྲེལ་ཞེས་པ་ནི་ཆོས་འཆད་ཉན་གྱི་འབྲེལ་འདྲིས་ཤིག་ལ་ཟེར་ཞིང་། འདིར་བོན་བསྟན་དང་ཐུབ་བསྟན་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་མའི་འགལ་ཟླ་ནས་བར་གྱི་མཉམ་གནས། མཐའ་མར་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བའི་འབྲེལ་འདྲིས་ཤིག་ལ་གོ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སུ་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་