ཚོགས་ཆེན་བཅུ་དགུ་པའི་དགོངས་དོན་མཛུབ་ཁྲིད་དུ་བྱས་ཏེ། ཆོས་ལུགས་དང་སྤྱི་ཚོགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་གཉིས་འཚམ་མཐུན་ཡོང་པ་བྱ་དགོས། ནུབ་བྱང་དགེ་འོས་སློབ་ཆེན་གྱིས་དགེ་འོས་སློབ་མ་བགྲང་ལས་འདས་པ་བསྐྱངས་པ། གཞིས་རྩེ་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གཞུང་ལམ་ཐོག་རླངས་འཁོར་ཤར་གཏོང་ཐུབ་ཚད་སྤྱི་ལེ་ཁྲི་1.7ཟིན་པ། ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་པའི་ཞོ་ལེགས་ཀྱི་བོད་ཤོག བོད་ལྗོངས་གཞིས་རྩེས་གླུ་ལེན་གར་འཁྲབ་ཀྱིས་གནམ་ལོ་གསར་པ་བསུ་བ། ལྕགས་ལམ་སྡེ་ཁག་གིས་སྦྲེལ་མཐུད་དྲ་བ་བརྒྱུད་ནས་ཟས་རིགས་མངག་ཉོའི་ཞབས་ཞུ་རིམ་སྤོར་བྱས་ཏེ། མེ་འཁོར་མ་བསྐོར་གོང་གི་ཆུ་ཚོད་གཅིག་གི་སྔོན་དུ་མངག་ཉོ་བྱས་ཆོག་པ། ལྷ་སའི་ཚོགས་འདུ་གཉིས། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་པར་གྲོས་གཞི་106འབྱོར། ལོ་གསར་གྱི་ཚོང་ར་འཁྲུག་ཆ་དོད་པོར་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པ། ཁྲོན་བོད་ལྕགས་ལམ་ལྷ་ས་ནས་ཉིང་ཁྲི་བར་གྱི་ལམ་བུའི་བསམ་གྲུབ་གླིང་ཕུག་ལམ་ཤར་བགྲོད་ཐུབ་པ། ཧྥ་རན་སེའི་ཙུང་ཐུང་མཱ་ཁེ་ལུང་གིས་དེ་རིང་ནས་བཟུང་རང་རྒྱལ་ལ་རྒྱལ་དོན་འཚམས་འདྲི་བྱེད་པ།
ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > རྩོམ་རིག
བཻ་རོ་ཙ་ན་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་མདོར་བསྡུས།
བཻ་རོ་ཙ་ན་ནི་སངས་སུ་ཏའི་སྐད་ཡིན་པ་དང་། བོད་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ན་རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན། བན་བོན་གཉིས་ཀའི་ལོ་རྒྱུས་ནང་དུ་སྐད་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ། བཻ་རོའི་འཁྲུངས་ཡུལ་ནི་ལྷ་སའི་སྙེ་མོ་ཐང་སྟེ་ད་ལྟ་སྙེ་མོ་རྫོང་ཟངས་རི་
བཀའ་འགྱུར་གྱི་པར་གཞི་ཁག་བྱུང་ཚུལ།
གཡུང་ལོ་བཀའ་འགྱུར་དཔར་མ། རབ་བྱུང་བདུན་པའི་མེ་སྟག་སྟེ་སྤྱི་ལོ ༡༤༡༠ལོར་མིང་གོང་མ་གཡུང་ལོས་གོང་དུ་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ཀྱི་དྲིན་གསབ་དང་འོག་རྣམས་ཡང་ཕན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་དུ་དམིགས་ནས་<<ཚལ་པ་བཀའ་འགྱུར>>མ་ཕྱིར་
མདོ་སྨད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ལས་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་བོའི་སྐོར།
མདོ་སྨད་ཙོང་ཁའི་ཡུལ་དུ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཙོང་ཁའི་རྒྱལ་བོ་ཟེར་བའི་རྒྱལ་བོ་སྟོབས་ལྡན་ཞིག་བྱུང་ནས། ད་ལྟའི་ཟི་ལིང་མཁར་དུ་རྒྱལ་ས་བཟུང་སྟེ་མཐའ་མཚམས་བརྟན་པོར་སྲུང་། འདི་བ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རྒྱུད་ཡིན་པ། སུང་གི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་རྒྱའི་ཡིག་དེབ་རྣམས་གཅིག་མཐུན་ཡིན་ཞིང་། མཚན་ལའང་ཇོ་སྲས་སམ་རྒྱལ་སྲས་ཞེས་ཟེར།
རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་འཁྲུངས་ཡུམ་ངོ་མ་ཡང་སྙིང་སུ་རེད་དམ།
དེ་ཡང་སྔོན་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ཡུལ་གྲུ་ཆེན་པོ་འདི་ལ་དབང་བསྒྱུར་བའི་རྒྱལ་པོ་རིམ་པར་བྱོན་པའི་ནང་རྒྱལ་སྲིད་ཐབས་ཀྱིས་སྐྱོང་བའི་འཕྲུལ་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་ཁམས་ཡར་རྒྱས་གོང་དུ་སྤེལ་བར་མཛད་རྗེས་ལྷག་པར་ཆེ་བའི་རྒྱལ་པོ་མཁས་ཤིང་
རྟ་ནག་སྒྲོག་འགྲོས།( སྟོད་ཆ)
“ཡ—རོགས་གཅེས།”བང་ཆེན་པས་རྟ་ཐོག་ནས་ཟུར་འདུག་ཅིག་བྱེད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། “འབའ་ཡི་བྲ་ཐང་རིང་མོ་ཟེར་བ་འདི་ས་རྩེ་གཞུང་སྐྱིད་པའི་སྨན་ལྗོངས་ལས་ཀྱང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་དགའ་སྤྲོ་བསྐྱེད་པའི་ས་ཆ་་མཐོང་བ་ཀུན་སྨོན་ཞིག་ཡིན་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་བོ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་མོད་ཀྱང༌།དེ་རིང་མི་མེད་འབྲོག་དགོན་ཕྱི་མའི་ཡུལ་ལ་སླེབས་པ་ལྟར་གྱུར་པ་འདི་ལ་ལྟོས་དང༌།”
ལོ་དེ་ལ།
ལོ་དེ་ལ། ཁོ་ལོ་བཅུ་དགུར་སོན་ཙམ་ཡིན། མར་ནང་གྲོང་འདབས་སུ། དབྱིབས་གྲུ་བཞི་དང་། ཟུར་གསུམ། ནར་མོ་སོགས་ཀྱི་རིས་སུ་བགོས་ཡོད་པའི་ལོ་ཏོག་གི་ཞིང་ས་དེ་དག་ལྗང་ཏིག་ཏིག་ཏུ་སྣང་། ཞིང་གི་རྣང་མའི་བར་ནས། ཁོས་ཞ་སྨྱུག་གིས་འགྱིག་སེར་བོའི་ཕྱི་ཐུམ་ཅན་གྱི་ཟིན་བྲིས་འབྲི་དེབ་ཏུ་བུ་མོ་ཞིག་གི་གཟུགས་བརྙན་སྐྱ་རིས་སུ་འགོད་བཞིན་བསྡད། ཁོས་སྨིན་མ་གཞོགས་གཅིག་ཏུ་བསྡུས་ནས་ཧ་ཅང་གཟབ་ནན་གྱིས་རི་མོ་དེ་འབྲི་ཞིང་
ཡབ་ཀྱི་འཁྲུངས་རྟགས།
རེས་གཟའ་ཕུར་བུའི་ཞོགས་པར་ཕྲུ་གུ་སློབ་གྲྭར་སྐྱེལ་བར་འགྲོ་རྩིས་བྱེད་སྐབས་གློ་བུར་དུ་ཁ་པར་གྱི་ཐོར་སྒྲ་གྲགས་པ་དང་དེ་ནི་སྲུ་མོའི་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་རིན་སྤུངས་ནས་བརྒྱབ་ཡོང་བ་ཞིག་རེད་འདུགགཅེན་པོས"ད་རེས་ཁྱོད་ལ་སྐད་ཆ་སྙན་པ་ཤོད་རྒྱུ་མེད"སྐད་ཆ་དེ་གོ་བ་ཙམ་གྱིས་ཁོ་བོའི་རྣ་བར་སིང་སྒྲ་གྲགས་པ་དང་དེ་མ་ཐག་ཕ་ཡི་བཞིན་རས་སྐྱོ་ལྷང་ལྷང་དེ་མིག་ལ་འཁོར་བ་དང་སྦྲགས་ཁོང་འཇིག་རྟེན་འདི་ནས་ཞལ་གྱེས་ཟིན་པ་ཤེས་བྱུང་ལ་གཅེན་པོས་ཀྱང་མུ་མཐུད་དེ་པ་ཕ་མི་བྱུང་མ་སོང་ཟེར།
སྤྲིན་ནག་ཀློང་གི་ཟླ་བ།(སྒྲུང་ཐུང་།)
ཉིན་འགར་བབས་པའི་ཁ་བས་རྫོང་མཁར་ཡོངས་དཀར་སོབ་སོབ་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་ཏུ་བསྒྱུར་ཅིང་། འུར་འུར་དུ་ལྡིང་བའི་གྲང་རླུང་གིས་ཁང་བརྩེགས་དང་གློག་སྡོང་དག་འདར་ཤིག་ཤིག་བྱེད། ལྷག་པར། འཁྱག་དར་དུ་གྱུར་པའི་གཞུང་ལམ་གྱིས་རླངས་འཁོར་དང་འཕྲུལ་རྟ་རྣམས་གཡས་འགྲེད་གཡོན་འགྲེད་བྱེད་པས། རྫོང་མཁར་ཆུང་ཆུང་དེ་ནི་འོ་ཞོ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཀློང་དུ་བསྐྱོད་པའི་གཡོར་གྲུ་ཞིག་དང་ཀུན་ནས་མཚུངས།
ལྷན་དུ་འཛོམས་པ།—སྐབས་དང་པོའི་སྦྲང་ཆར་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་བདམས་བཀོད།
གྲམ་ཆུ་སྔོན་མོ་ནི་བར་མེད་རྟག་ཏུ་བཞུར་བཞིན་འདུག གྲམ་ཆུ་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་ས་འདི་གའི་ལོ་རྒྱུས་ཐུང་ངུ་ཞིག་བར་མ་ཆད་པར་ངག་ལས་བརྗོད་ཆོག་ཆོག་ཡིན། གྲམ་ཆུའི་འགྲམ་ན་རྡོ་བས་བརྩིགས་པའི་ཆུ་སྟེགས་མི་ཆུང་བ་ཞིག་ཀྲོང་ངེར་འགྱིང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཆུ་ལེན་མ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རབས་བར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པར་བརྟེན་ཟོ་ཞབས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱང་བབས་འདུག ཆུ་སྟེགས་ཀྱི་འགྲམ་ནས་ལམ་ཕྲན་གྱ་མ་གྱུ་ཞིག་ཁད་རིང་སའི་སྒང་འབུར་ཆུང་ཆུང་
༄༅། །བསླབ་བྱ་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས།
རིགས་ཀུན་ཁྱབ་བདག་ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་རྗེ། །རྗེ་བཙུན་ཨ་བྷྱའི་མཚན་ཅན་འཇམ་པའི་དབྱངས། །དབྱངས་ཅན་དགྱེས་བཞད་རྡོ་རྗེའི་སྐྱེས་འཕྲེང་མཆོག །མཆོག་གསུམ་བླ་མ་ལྷ་ཡིས་དགེ་ལེགས་སྩོལ། །རང་ཉིད་ལམ་གོལ་འཁྱམས་པའི་བྱིས་པ་ཡིས། །
ཀྲོའུ་ཙུང་ལི་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ངག
མ་བཅོས་དགའ་གུས་མེ་ཏོག་དམར་པོ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་བཏེགས་ནས། ཀྲའུ་ཙུང་ལིའི་བྱམས་བརྩེའི་འཛུམས་ཞིང་ཡིད་ཀྱི་མེ་ལོང་གཙང་མའི་ངོས། བྲིས་པ་མིན་ཀྱང་རྟག་ཏུ་འཆར་པའི་རྗེས་བྲན་སུས་ཀྱང་འགོག་ནུས་མིན། མ་སྐུལ་བྲིས་འགྱུར་མགྲིན་པའི་ལམ་ནས་བསྟོད་བསྔགས་དབྱངས་སུ་བརྗོད་ལ་གཟིགས།གང་ཉིད་སྐུ་ན་ཕྲ་བའི་དུས་ནས་རླབས་ཆེན་དགོངས་པའི་ཡལ་འདབས་རྒྱས།
གནས་བསྟོད་དབྱངས་ཅན་སྒེག་མོའི་གླུ་དབྱངས།
རབ་སྙན་གསུང་གི་རོལ་མོ་འཕོས་པའི་རྒྱུད། །སྟོང་ལྡན་པི་ཝང་བཻཌྰུའི་རང་བཞིན་ཅན། །ཡུན་ཐུང་ཞིག་ལ་བདག་གི་ཕང་བ་རུ། །གཡར་བར་འཚལ་ལོ་བཅོམ་ལྡན་མ་གཅིག་ཀྱེ། །དེ་ཡི་སླད་དུ་ཚངས་སྲས་མ་ཁྱོད་ལྟར། །ཡིད་འཕྲོག་ཙོག་བུའི་འདུག་
ལྷ་བྱམས་རྒྱལ་གྱི་ལྷུག་རྩོམ་གསར་པ། ཕྱིར་ལོག་མི་ཐུབ་པའི་མི།
བོད་ཀྱི་གཏམ་དཔེ་ཞིག་ཏུ“བྱ་རྒས་ཚང་དང་མི་རྒས་ཡུལ”ཟེར་སྲོལ་ཞིག་ཡོད། ད་ལྟའི་ང་ནི་རྒས་ནས་ཚད་དེ་འདྲ་ཞིག་ཏུ་ལྷུང་མེད་ཀྱང་། མཛུབ་མོ་ནང་དུ་བཀུག་སྟེ་རྩིས་ཤིག་བརྒྱབ་ན་ད་ནི་བྱེས་ནས་འཚོ་བ་རོལ་བའི་ལོ་ཟླའི་གྲངས་ཀ་དེ་ཕ་ཡུལ་
རྨེ་རུ་ཡུལ་ལྷ་ཐར་གྱི་རྩོམ་ཐུང་གསར་བ་ཁག་བཞི།
དེང་སང་ཆོས་ལུགས་སྒེར་གཅོད་འདི་ལ་དོགས་ཟོན་ཆེན་པོ་བྱེད་དགོས་ཏེ། ཆོས་ཆོས་སུ་འགྲོར་མི་འཇུག་འཇིག་རྟེན་འཇིག་རྟེན་དུ་བསྐྱོད་དུ་མི་འཇུག་པའི“ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ”གྱི་བསམ་བློའི་ལྷག་རོ་འདིས། མ་འོངས་པར་རང་ཅག་འདམ་གྱི་
རྒན་རྒྱ་གྲོལ་ལགས་ཀྱི་རྩོམ་ཐུང་ཁག་གཉིས།
སྙན་ངག་ལ་དགའ་བ་ནི་ང་རང་དབྱངས་ཅན་མ་ལ་དགའ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རེད།དབྱངས་ཅན་མས་ང་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་རིན་པོ་ཆེ་འདི་གནང་དང་གནང་བཞིན་ཡོད།དབྱངས་ཅན་མ་ནི་ངའི་ཤེས་རབ་ཡིན་ལ་ངའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་རོལ་དབྱངས་ཀྱང་
བུ་ཆུང་དང་གཞིས་ཀ་རྩེའི་ཉི་འོད།
ན་ནིང་པེ་ཅིན་ནས་གྱེས་རྗེས། ཕལ་ཆེར་ལོ་ཡི་འཁོར་མོ་གཅིག་ཙམ་ལ་བུ་ཆུང་བསམ་པའི་དོན་གྲུབ་པོ་ངའི་མཐོང་ཡུལ་དུ་མ་གྱུར་ཅིང་། ཐེངས་འདིར་ལས་ཀའི་དགོས་མཁོ་ཡི་སྐབས་གླགས་དང་བསྟུན་ནས་ངས་ཆེད་དུ་ལམ་བསྐོར་ཏེ་གཞིས་ཀ་
དཔེ་ཀློག་དང་སློབ་ཆེན།
མཚམས་འདི་ནས་ཤེས་བྱ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་བ་དང་དཔེ་ཀློག་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གླེང་བར་བྱ། དེ་ཡང་དཔེ་ཀློག་ལ་ལུའུ་ཞུན་དང་ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་སྤུན་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་ཤིང་ནང་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དཔེ་ཞིག་བླངས་ཡོད་དེ། ལུའུ་ཞུན་ན་རེ། དཔེ་ཀློག་ནི་ཤོ་རྩེ་བ་དང་འདྲ་ཞེས་ཟེར།
བོད་ཡིག་གླེང་བ།
ཨ་ཕ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཕྲན་ཆུང་ལོ་གསུམ་ནས་བོད་ཡིག་འབྲི་ཀློག་གི་འགོ་བརྩམས་ཡོད་འདུག ད་ལྟའི་དྲན་འཛིན་དུ་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཡིག་སྦྱོང་དུས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཐོག་མའི་སྒྲ་གདངས་”ཀ”ཞེས་བཀླགས་པ་བརྗེད་མི་འདུག ངས་
རྒྱ་ནག་གི་རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཟིན་ཐོ།
རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་ས་འོག་ནས་ཐོན་པ་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱའི་སྔོན་གྱི་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས(光绪)ཀྱི་ལོ་དུས་ཡིན་ཏེ། ཀོང་ཞུས་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བདུན་པའི(1891ལོ)སྔོན་ནས་ཧི་ནན་ཨན་དབྱང(河南安阳)གྲོང་འདབས་ཀྱི་གྲོང་སྡེ་ཆུང་བ་ཞེས་པའི་སྡེ་
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་
ར་སྟའི་འཇུག་ཚུལ་དང་གྲངས་ངེས་ལ་ཐོག་མར་དཔྱད་པ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་པ་ལས་འདོགས་ཅན་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་ཏེ་ར་སྟའི་འཇུག་ཚུལ་སྐོར་གྱི་རིགས་དབྱེ་ཁག་གསུམ་དང་། དེའི་གྲངས་ངེས་མི་འདྲ་བའི་ཐད་སྔོན་བྱོན་མཁས་པའི་བཞེད་དགོངས་མི་མཐུན་པ་ཆེ་ཁག་བཞི་
རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་གཉིས་བོད་ལ་དར་བ།
བོད་ལ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་མ་དར་གོང་ནས་སྤྲེའུ་ཧ་ནུ་མའི་གཏམ་སོགས་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་ངག་རྒྱུན་དམ་དུམ་ཙམ་རེ་དར་ཡོད་ཤས་ཆེ་ལ། སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་སྨད་དམ་དུས་རབས་དགུ་པའི་དུས་སྟོད་
རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་གཉིས།
《མ་ཧཱ་བྷཱ་ར་ཏ》དང《རཱ་མཱ་ཡ་ཎ》གཉིས་ལ་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་སྒྲུང་རབས་ཆེན་མོ་གཉིས་ཞེས་བྱ་ཞིང་། དེ་གཉིས་ནི་གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་གྱི་མིའི་བློ་གྲོས་ལས་བྱུང་བའི་རིན་ཐང་གཞལ་དུ་མེད་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་གཅེས་ནོར་ཆེན་པོ་གཉིས་ཡིན་པ་
མིང་མཐའ་པ་དང་བ་གཉིས་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་ལྷག་བསམ་གྱི་རྔ་སྒྲ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་མིང་མཐའ་པ་དང་བ་ཡི་སྒྲ་འབྱིན་ཚུལ་དང་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ཐད་སྔོན་བྱོན་མཁས་དབང་རྣམས་ཀྱི་བཞེད་ཚུལ་མི་འདྲ་བ་དང་། ཡུལ་སྐད་