དགུན་དུས་བོད་ལྗོངས་སུ་གནས་སྐོར་དུ་ཡོང་མཁན་རིམ་བཞིན་ཇེ་མང་དུ་གྱུར། གྲོང་ཚོར་དགུན་ཁའི་གུང་གསེང་གི་གསབ་སྦྱོང་འཛིན་གྲྭ་གཉེར་བ། མཚོ་སྔོན་གྱིས་ཆུ་བོ་དང་མཚོའི“གང་བྱུང་བཞིའི” གནད་དོན་756དག་ཐེར་བྱས་པ། བདེན་འཚོལ་དུས་དེབ་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་གསུང་བཤད་གལ་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཀྱིས་དེང་རབས་ཀྲུང་གོའི་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་གསར་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གཏོད་དགོས་ཞེས་པ་སྤེལ་བ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གྲོས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་པ་གཟབ་རྒྱས་ངང་འགོ་ཚུགས་པ། མང་ཚོགས་ཀྱི“མགྲིན་ཚབ་པ”ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། “པེ་ཅིང་དུ་འཛོམས་པ”ཞེས་པའི་སྐབས་དང་པོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་དང་འཛམ་གླིང་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚོགས་ཆེན་པེ་ཅིང་དུ་གཟབ་རྒྱས་ངང་སྤེལ་བ། 2019ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཕུལ་བྱུང་དགེ་རྒན་གྱི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་དགེ་རྒན་ལྷ་རྩེ་རྒྱལ། “ཕྱིར་སྐྱོད་དཀའ་བའི”དཀའ་གནད་བསལ་བས་མང་ཚོགས་ལ་སྟབས་བདེ་བྱུང་བ། མང་ཚོགས་ཚོའི་བདེ་ཐང་གི་སྲུང་སྐྱོང་པ།
ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > རྩོམ་རིག
རྒྱལ་རབས་ལྔའི་ལོ་རྒྱུས་རྙིང་མ་རུ་འཁོད་པའི་བོད་དང་ཏང་ཞང་གི་སྐོར།
བོད་ནི་མ་གཞི་ཧན་རྒྱལ་རབས་དུས་ཀྱི་ནུབ་ཆཱང་གི་སར་ཡོད། ལ་ལས་ལེང་ལྷོ་མའི་ཐུའུ་པ་ལི་ལུའུ་ཀུའུ་ཡི་རྒྱུད་ཡིན་ཟེར། དེའི་བུ་རྒྱུད་ཀྱིས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མིང་ཐུའུ་པ་རུ་འབོད། དེ་ཟུར་ཆག་ནས་བོད་དུ་མིང་ཆགས། རྒྱལ་ཁབ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱལ་པོར་བཙན་པོ་རུ་འབོད།
བཙན་པོ་ཁྲི་ལྡེ་གཙུག་བརྩན་སྐབས་ཀྱི་ཇག་རོང་དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆེན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དྲིལ་བུའི་ཁ་བྱང་གི་ཡི་གེར་དཔྱད་པ།
དགའ་ལྡན་བྱིན་ཆེན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་དྲིལ་བུ་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་གནའ་བོའི་རྡོ་རིང་དང་དྲིལ་བུ་ཡོད་དོ་ཅོག་གི་ཆེས་སྔ་ཤོས་དེ་ཡིན་ཞིང་། དྲིལ་ཆེན་འདིའི་ཁ་བྱང་གི་ཡི་གེར་བོད་ཀྱི་ཆེས་ཐོག་མའི་དགོན་སྡེར་གྲགས་པའི་བསམ་ཡས་ཀྱི་སྔོན་ནས་ཐུབ་བསྟན་གྱི་དགོན་པ་ཡོད་པ་དང་། བཙུན་པའི་ཐོག་མ་སད་མི་མི་བདུན་གྱི་ཡར་སྔོན་ནས་རབ་བྱུང་བ་ཡོད་པ་སོགས་
མིང་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་བསྐོས་པའི་བློ་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དཔལ་ལྡན་བཀྲ་ཤིས་དང་དེའི་མཛད་རྗེས་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ།
མིང་རྒྱལ་རབས་དབུས་བརྙེས་རྗེས་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་ས་སྐྱ་པ་གཙིགས་སུ་འཛིན་པའི་བོད་སྐྱོང་སྲིད་ཇུས་ལ་བཅོས་སྒྱུར་བྱས་ཏེ། བོད་ཀྱི་གྲུབ་མཐའ་ཆེ་ཁག་གི་བླ་ཆེན་དག་ལ་འཇའ་ས་དང་ཆོ་ལོ་བསྩལ་ནས་རིན་ཆེན་ཆོས་རྗེ་དང་། ཐག་ཆེན་ཆོས་རྗེ། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེ་སགས་ཆོས་རྗེ་མང་པོ་ཞིག་བསྐོས་པ་དང་།①དུས་མཉམ་དུ་ཕག་གྲུ་སྡེ་སྲིད་གྲགས་པ་རྒྱལ་མཚན་ལྟ་བུའི་བོད་ཀྱི་ས་གནས་ཁག་
ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་མཛོད་ལས་བྱུང་བའི་བོད་ཞང་ཤེས་རིག་སྐོར་གྱི་ཟིན་ཐོ།
ཞིང་ཁམས་སྤྱིར་བསྟན་གྱི་སྐབས་སུ། དེའང་ཁམས་གསུམ་ལས་ཞེས་པ་ནས་རྫོགས་སྐུ་བཅུའི་གདུལ་ཞིང་ངོ། ཞེས་པའི་བར། རྣམ་པར་སྣང་མཛད་ལ་ཀུན་སྣང་ཁྱབ་
རྩོམ་སྒྲིག་པ།
ཁོའི་རྩོམ་ཡིག་ཅིག་ལ་རྒྱལ་ཡོངས་སློབ་ཆེན་སློབ་མའི་རྩོམ་ཡིག་འགྲན་བསྡུར་ཁྲོད་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་ནས་བཟུང་ཁོ་རང་སྔར་ལས་ལྷག་པར་རྩོམ་རིག་ལ་དགའ་ཞིང་རྩོམ་རིག་དང་འབྲལ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་སོང་བར་མ་ཟད། རྗེས་ཀྱི་འཚོ་བའང་དཔེ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་ཁང་ཞིག་ནས་བསྐྱལ་ཐུབ་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པའི་རེ་བ་དང་འཆར་གཞི་བཟོས་མྱོང་།
རྒྱལ་ཡོངས་བོད་ཀྱི་སྒྲུང་ཐུང་འགྲན་སྡུར་སྐབས་གསུམ་པ་སྤེལ་བའི་གསལ་བརྡ།
སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གིས་རིག་རྩལ་བྱ་བའི་བཞུགས་མོལ་ཚོགས་འདུའི་སྟེང་བཏོན་པའི་རྩོམ་རིག་གསར་རྩོམ་ཐད་ཀྱི་དགོངས་པར་སློབ་སྦྱོང་དང་ལག་ལེན་
ནོར་རྫི་བྱིས་པ།
ང་རང་ལ་ཚ་བ་རྒྱས་པའི་ཉིན་དེར་། ཨ་ཕས་དཔྲལ་གཉེར་བསྡུས་ཏེ་བསམ་བློ་ཡུན་རིང་བཏང་མཐར་ཧ་ཅང་དུང་བའི་མིག་གཉིས་གས་ངའི་གདོང་ལ་ཞིབ་ལྟ་བྱེད་བཞིན་དེ་རིང་ཁྱོད་ཀྱིས་ཡུལ་ནས་ངལ་གསོས་ཤིག་ནོར་རྫིར་འགྲོ་མི་དགོས་ཟེར། ང་
རྟ་ནག་སྒྲོག་འགྲོས།( སྟོད་ཆ)
“ཡ—རོགས་གཅེས།”བང་ཆེན་པས་རྟ་ཐོག་ནས་ཟུར་འདུག་ཅིག་བྱེད་བཞིན་དུ་སྨྲས་པ། “འབའ་ཡི་བྲ་ཐང་རིང་མོ་ཟེར་བ་འདི་ས་རྩེ་གཞུང་སྐྱིད་པའི་སྨན་ལྗོངས་ལས་ཀྱང་མི་རྣམས་ཀྱི་ཡིད་དུ་འོང་ཞིང་དགའ་སྤྲོ་བསྐྱེད་པའི་ས་ཆ་་མཐོང་བ་ཀུན་སྨོན་ཞིག་ཡིན་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་བོ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་མོད་ཀྱང༌།དེ་རིང་མི་མེད་འབྲོག་དགོན་ཕྱི་མའི་ཡུལ་ལ་སླེབས་པ་ལྟར་གྱུར་པ་འདི་ལ་ལྟོས་དང༌།”
ཆར་བ་བབས་བྱུང་།
ཁྲི་སྐོང་ཨོ་རྒྱན་ཚེ་རིང་གི་སྙན་ངག ཆར་བ་བབས་བྱུང་།
ལྷན་དུ་འཛོམས་པ།—སྐབས་དང་པོའི་སྦྲང་ཆར་རྩོམ་རིག་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་བདམས་བཀོད།
གྲམ་ཆུ་སྔོན་མོ་ནི་བར་མེད་རྟག་ཏུ་བཞུར་བཞིན་འདུག གྲམ་ཆུ་ཁོ་ནའི་སྟེང་ནས་ཀྱང་ས་འདི་གའི་ལོ་རྒྱུས་ཐུང་ངུ་ཞིག་བར་མ་ཆད་པར་ངག་ལས་བརྗོད་ཆོག་ཆོག་ཡིན། གྲམ་ཆུའི་འགྲམ་ན་རྡོ་བས་བརྩིགས་པའི་ཆུ་སྟེགས་མི་ཆུང་བ་ཞིག་ཀྲོང་ངེར་འགྱིང་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཆུ་ལེན་མ་རྣམས་ཀྱིས་མི་རབས་བར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པར་བརྟེན་ཟོ་ཞབས་ཀྱི་རྗེས་ཀྱང་བབས་འདུག ཆུ་སྟེགས་ཀྱི་འགྲམ་ནས་ལམ་ཕྲན་གྱ་མ་གྱུ་ཞིག་ཁད་རིང་སའི་སྒང་འབུར་ཆུང་ཆུང་
༄༅། །བསླབ་བྱ་མུ་ཏིག་ཕྲེང་མཛེས།
རིགས་ཀུན་ཁྱབ་བདག་ཧེ་རུ་ཀ་དཔལ་རྗེ། །རྗེ་བཙུན་ཨ་བྷྱའི་མཚན་ཅན་འཇམ་པའི་དབྱངས། །དབྱངས་ཅན་དགྱེས་བཞད་རྡོ་རྗེའི་སྐྱེས་འཕྲེང་མཆོག །མཆོག་གསུམ་བླ་མ་ལྷ་ཡིས་དགེ་ལེགས་སྩོལ། །རང་ཉིད་ལམ་གོལ་འཁྱམས་པའི་བྱིས་པ་ཡིས། །
ཀྲོའུ་ཙུང་ལི་ལ་ཕུལ་བའི་སྙན་ངག
མ་བཅོས་དགའ་གུས་མེ་ཏོག་དམར་པོ་ལག་པ་གཉིས་ཀྱིས་རབ་བཏེགས་ནས། ཀྲའུ་ཙུང་ལིའི་བྱམས་བརྩེའི་འཛུམས་ཞིང་ཡིད་ཀྱི་མེ་ལོང་གཙང་མའི་ངོས། བྲིས་པ་མིན་ཀྱང་རྟག་ཏུ་འཆར་པའི་རྗེས་བྲན་སུས་ཀྱང་འགོག་ནུས་མིན། མ་སྐུལ་བྲིས་འགྱུར་མགྲིན་པའི་ལམ་ནས་བསྟོད་བསྔགས་དབྱངས་སུ་བརྗོད་ལ་གཟིགས།གང་ཉིད་སྐུ་ན་ཕྲ་བའི་དུས་ནས་རླབས་ཆེན་དགོངས་པའི་ཡལ་འདབས་རྒྱས།
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་དང་བོད་ཀྱི་དམངས་སྲོལ་ཐོག་མར་གླེང་བ།
དམངས་སྲོལ་རིག་པ་ནི་མིའི་གནས་ལུགས་ཀྱི་ཚན་རིག་ནང་གི་གྲས་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཆ་བཞག་ནས་བལྟས་ན། དེ་ནི་གསར་སྐྱེས་དང་རང་ཚུགས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་ཞིག་ཏུ་གཞི་གྲུབ་ཡོད། ཚན་རིག་དེ་ཡང་དུས་རབས་
བོད་ཡིག་གསལ་བྱེད་སུམ་ཅུ་འདྲ་གཟུགས་ཡི་གེ་ཡིན་ཚུལ་སྐོར་གྱི་ཐོག་མའི་བགྲོ་གླེང་།
འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་འཚོ་སྡོད་བྱེད་པའི་གོ་ལ་ཟླུམ་པོའི་སྟེང་དུ་སྐད་རིགས་དང་ཡིག་རིགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་ཞིག་མཆིས་མོད། ཡིག་རིགས་ཐམས་ཅད་འདྲ་
ལོ་གསར་སྐབས་ཀྱི་མཐོང་ཐོས་མྱོང་གསུམ།
གནའ་ནས་ད་ལྟའི་བར་དུ། རང་ཅག་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་ལོ་གསར་ནི་རྟགས་དང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་མ་རུ་བགྲང་བས། ལོ་གསར་གྱི་སྐབས་སུ་གླུ་གར་གྱི་རྩེད་མོ་སྣ་ཚོགས་ལ་ཅི་དགར་རོལ་ཅིང་། གོས་གསར་པ་གྱོན་པ་དང་ཟས་ཞིམ་པོ་བཟའ་བ་ནི་
མཐར་ཕྱིན་སློབ་བུ་ཚོར་ཕུལ་བའི་བྲལ་ཁའི་སྙིང་གཏམ།
མི་ཞིག་གི་མི་ཚེ་ནི་ལམ་བུ་ཅུང་རིང་མོ་ཞིག་ཡིན་པའི་དབང་དུ་བཏང་ན། ད་ནི་ཁྱོད་ཚོ་ལམ་བུ་དེའི་དཀྱོགས་མཚམས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད་པ་རེད། རེ་ཆད་དང་ཞུམ་པ་མེད་པར་སྤོབས་པ་དང་ཡིད་ཆེས་ཀྱིས་ཁེངས་ཏེ་གོམ་པ་བརྟན་པོས་དོག་
དཔེ་ཀློག་དང་སློབ་ཆེན།
མཚམས་འདི་ནས་ཤེས་བྱ་ཇི་ལྟར་འཚོལ་བ་དང་དཔེ་ཀློག་ཇི་ལྟར་བྱེད་པའི་གནད་དོན་གླེང་བར་བྱ། དེ་ཡང་དཔེ་ཀློག་ལ་ལུའུ་ཞུན་དང་ཀྲོའུ་ཙུའོ་རེན་སྤུན་མཆེད་གཉིས་ཀྱིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་ཤིང་ནང་དོན་གྱིས་ཕྱུག་པའི་དཔེ་ཞིག་བླངས་ཡོད་དེ། ལུའུ་ཞུན་ན་རེ། དཔེ་ཀློག་ནི་ཤོ་རྩེ་བ་དང་འདྲ་ཞེས་ཟེར།
བོད་ཡིག་གླེང་བ།
ཨ་ཕ་ལགས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལྟར་ན་ཕྲན་ཆུང་ལོ་གསུམ་ནས་བོད་ཡིག་འབྲི་ཀློག་གི་འགོ་བརྩམས་ཡོད་འདུག ད་ལྟའི་དྲན་འཛིན་དུ་ཐེངས་དང་པོར་བོད་ཡིག་སྦྱོང་དུས་གསལ་བྱེད་ཀྱི་ཐོག་མའི་སྒྲ་གདངས་”ཀ”ཞེས་བཀླགས་པ་བརྗེད་མི་འདུག ངས་
རྒྱ་ནག་གི་རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་བྱུང་ཚུལ་གྱི་ཟིན་ཐོ།
རུས་བརྐོས་ཡི་གེ་ས་འོག་ནས་ཐོན་པ་ནི་ལོ་ངོ་ཆིག་བརྒྱའི་སྔོན་གྱི་ཆིང་གོང་མ་ཀོང་ཞུས(光绪)ཀྱི་ལོ་དུས་ཡིན་ཏེ། ཀོང་ཞུས་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བདུན་པའི(1891ལོ)སྔོན་ནས་ཧི་ནན་ཨན་དབྱང(河南安阳)གྲོང་འདབས་ཀྱི་གྲོང་སྡེ་ཆུང་བ་ཞེས་པའི་སྡེ་
སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།
སྤྱི་ལོའི་བརྒྱ་སྐོར་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་མཚམས་དེར། རྒྱ་གར་ཡུལ་དབུས་སུ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་སྤེལ་བ་ལ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་པའི་སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་རྟ་དབྱངས་ཞེས་པ་བྱུང་། ཁོང་ནི་ཐོག་མར་ཕྱི་རོལ་བྲམ་ཟེའི་ཆོས་ལུགས་ལ་
《ཞང་ཞུང་ཤེས་རིག་ཞིབ་འཇུག་》ཅེས་པའི་དེབ་ཀྱི་རིག་གཞུང་རིན་ཐང་དང་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པ།①
རྩོམ་འདིར་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པར་མེད་དུ་མི་རུང་བའི་རྨང་གཞིའི་འཇུག་སྒོ་ལྟ་བུ་སྟེ། བོན་གྱི་གོ་དོན་དང་འཇུག་ཡུལ། བོན་དང་གཡུང་དྲུང་
བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ལས་སྟེངས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་འདྲེན་ལུགས་ལ་དཔྱད་པ།①
སྟེངས་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འདི་ཉིད་ལ་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་འབྲི་ལུགས་མི་འདྲ་བ་དང་། རྣམ་གྲངས་འདྲེན་ལུགས་ཀྱང་དུ་མ་བྱུང་ཡོད། དཔྱད་རྩོམ་འདི་རུ་རྒྱལ་རབས་ཡིག་
དཔལ་ས་སྐྱ་སྐབས་ཀྱི་གཅན་ཚ་རྔ་བ་དགོན་པའི་དར་རྒུད་ལ་དཔྱད་པ།
མདོ་སྨད་གཅན་ཚའི་རྔ་བ་དགོན་ལ་ད་ལྟའི་བར་དུ་ལོ་ངོ་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་ཅིང་། དུས་ཡུན་དེའི་ནང་དགོན་པ་འདིའི་གྲུབ་མཐའི་རྩོད་འཁྱེར་དང་། དགོན་གནས་མང་སྤོར། བླ་གྲྭའི་བཞུགས་མིན་གྱི་མང་ཉུང་། དགོན་པའི་སྐུ་རྟེན་
གནའ་རབས་བོད་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་མགར་གྱི་རིགས་རུས་མཆེད་ཁུངས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།①
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་སྔ་རབས་བོད་ཀྱི་ཡིག་ཆའི་ཁུངས་བསྟན་པའི་མགར་གྱི་རིགས་རུས་མཆེད་ཁུངས་སྐོར་གྱི་འཆད་ལུགས་མི་འདྲ་བ་བཞི་གཞིར་བཟུང་སྟེ་ལུགས་དེ་