དགུན་དུས་བོད་ལྗོངས་སུ་གནས་སྐོར་དུ་ཡོང་མཁན་རིམ་བཞིན་ཇེ་མང་དུ་གྱུར། གྲོང་ཚོར་དགུན་ཁའི་གུང་གསེང་གི་གསབ་སྦྱོང་འཛིན་གྲྭ་གཉེར་བ། མཚོ་སྔོན་གྱིས་ཆུ་བོ་དང་མཚོའི“གང་བྱུང་བཞིའི” གནད་དོན་756དག་ཐེར་བྱས་པ། བདེན་འཚོལ་དུས་དེབ་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་གསུང་བཤད་གལ་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཀྱིས་དེང་རབས་ཀྲུང་གོའི་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་གསར་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གཏོད་དགོས་ཞེས་པ་སྤེལ་བ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གྲོས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་པ་གཟབ་རྒྱས་ངང་འགོ་ཚུགས་པ། མང་ཚོགས་ཀྱི“མགྲིན་ཚབ་པ”ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། “པེ་ཅིང་དུ་འཛོམས་པ”ཞེས་པའི་སྐབས་དང་པོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་དང་འཛམ་གླིང་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚོགས་ཆེན་པེ་ཅིང་དུ་གཟབ་རྒྱས་ངང་སྤེལ་བ། 2019ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཕུལ་བྱུང་དགེ་རྒན་གྱི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་དགེ་རྒན་ལྷ་རྩེ་རྒྱལ། “ཕྱིར་སྐྱོད་དཀའ་བའི”དཀའ་གནད་བསལ་བས་མང་ཚོགས་ལ་སྟབས་བདེ་བྱུང་བ། མང་ཚོགས་ཚོའི་བདེ་ཐང་གི་སྲུང་སྐྱོང་པ།
ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > རྩོམ་རིག > དཔྱད་རྩོམ།
བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དར་སྤེལ་ཁྲོད་བརྙན་འཕྲིན་གྱི་ནུས་པ་རགས་ཙམ་གླེང་བ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་གཙོ་བོ་བརྙན་འཕྲིན་གྱི་རྒྱུ་ཆ་འདེམ་འགོད་དང་། སྒྲིག་སྦྱོར་བྱེད་སྐབས་གང་དག་ལ་མཉམ་འཇོག་དགོས་པ་དང་། བརྙན་འཕྲིན་ལ་བརྟེན་
གནས་ཡིག་《ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》གཞིར་བཟུང་ནས་མངའ་རིས་ཕྱོགས་ཀྱི་འབྲི་གུང་པའི་དར་རྒུད་ལ་དཔྱད་པ།①
གངས་ཏི་སེ་དང་མ་ཕམ་མཚོ་ཡི་ལོ་རྒྱུས་《ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་》②ནི་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡིག་ཚང་ལས་གནས་ཡིག་དཔེ་མཚོན་དང་ལྡན་པ་ཞིག་རེད།
ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་OR8212ངོས་ཀྱི་ཟངས་ཀར་ཞེས་པའི་ས་མིང་ལ་དཔྱད་པ།
ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་OR8212ནང་གི་འབྲོག་རུ་ཟངས་དཀར་ཞེས་པ་དང་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ལ་འབྲེལ་བ་ཅི་ཞིག་ཡོད་པ་དང་། སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་གྱི་ཟངས་
《གུ་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》དང་《རྙིང་མའི་ཆོས་འབྱུང་》 གཉིས་དེབ་ཐེར་གཅིག་ཡིན་མིན་སྐོར་གྱི་དོགས་དཔྱོད།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་《གུ་བཀྲའི་ཆོས་འབྱུང་》དང་《རྙིང་མའི་ཆོས་འབྱུང་》གཉིས་ཀྱི་མཚན་བྱང་དང་། དཀར་ཆག རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སོགས་ཕན་ཚུན་གཤིབ་བསྡུར་
བོད་ལྗོངས་གཡག་རྟེན་མཛོད་གླིང་གིས་ཕྱོགས་བསྡུས་མང་ཚོགས་ཀྱི་རིག་གནས་བྱེད་སྒོ་སྤེལ་ནས“རྒྱལ་སྤྱིའི་རྟེན་རྫས་བཤམས་མཛོད་ཁང་གི་ཉིན་མོ”བསུས་པ།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཆོས་འབྱུང་ཡིག་ཆ་ཁག་ཏུ་འཁོད་པའི་ལེགས་ལྡན་རྒྱལ་པོའི་སྐོར་གྱི་མཐའ་དཔྱོད།
བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆའི་ནང་དུ་ལེགས་ལྡན་རྒྱལ་པོའི་མཚན་དང་། གཤེགས་རྐྱེན། གཤེགས་ཡུལ། གྲུབ་མཐའ་གང་ཞིག་ལ་དད་པ། ད་དུང་ལེགས་ལྡན་རྒྱལ་པོ་
སྲིད་པའི་བོན་གྱི་འཇིག་རྟེན་ཆགས་ཚུལ་སྐོར་གྱི་ལྟ་བར་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།
སྤྱིར་བོན་ལ་རིགས་མང་ཡང་བསྡུ་ན། སྲིད་པའི་བོན་དང་གཡུང་དྲུང་བོན་གཉིས་ཀྱི་ཁོངས་སུ་མ་འདུས་པ་མེད་ཅིང་། དེ་ལས་སྲིད་པའི་བོན་ཞེས་པ་ནི་གཡུང་དྲུང་བོན་ལ་ལྟོས་ནས་བཤད་པའི་ཐ་སྙད་ཅིག་སྟེ། བསྐལ་པ་ཡ་ཐོག་སྲིད་པ་ཐོག་མར་ཆགས་ནས་བོད་ས་མཐོའི་སྒང་དུ་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་བྱུང་བའི་དུས་མཉམ་ནས་བྱུང་བའི་གདོད་མའི་ཆོས་ལུགས་དེ་ལ་ཟེར་
​རིག་ཚན་ཞེས་པའི་གོ་དོན་དང་བོད་རིག་པའི་རིག་ཚན་འཛུགས་སྐྲུན་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།
འདིར་ཚན་རིག་ཅེས་པའི་ཚིག་གི་ངོ་བོར་མིང་ཚིག་དང་ལས་ཚིག རྒྱན་ཚིག་གསུམ་གྱིས་འགྲེལ་བཤད་བྱས་པ་ལྟར། རིག་ཚན་གྱི་རྩ་བའི་གོ་དོན་དང་བསྟུན་ནས་བོད་རིག་པར་གོ་བ་ལེན་ཚུལ་དང་། རིག་ཚན་དེ་ཉིད་ཇི་ལྟར་འཛུགས་སྐྲུན་བྱ་དགོས་པར་གླེང་མོལ་ཅུང་ཙམ་བྱས་ཡོད།
ལེགས་བཤད་འཕྲུལ་གྱི་དྲ་བའི་རྩོམ་རིག་གི་རིན་ཐང་མདོར་ཙམ་གླེང་བ།
བོད་ཀྱི་འཇམ་དབྱངས་རྣམ་གསུམ་གྱི་ཡ་གྱལ་དུ་བགྲང་བའི་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏ་ནི་རིག་གནས་ཀུན་ལ་མཁྱེན་པ་རྒྱས་པའི་མཁས་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་ལ། ཁོང་གིས་བོད་ལ་རིག་གནས་བཅུའི་གྲངས་ངེས་མཛད་དེ་རིག་གནས་སོ་སོར་ཁྱབ་པའི་བསྟན་བཅོས་
ཉེ་བའི་ལོ་ངོ་བརྒྱའི་རིང་གི་ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང«ཚེ་དཔག་ཏུ་མྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ»ཡི་ཞིབ་འཇུག་གི་གནས་ཚུལ་སྤྱི་བཤད།
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་ཉེ་བའི་ལོ་ངོ་བརྒྱའི(1916—2016)ཏུན་ཧོང་བོད་ཡིག་གི«ཚེ་དཔག་ཏུ་མྱེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོའི»ཡིག་ཆ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་
ཟུར་མཁར་བས་《སྙན་ངག་མེ་ལོང་》ནང་“སྲོག་” གི་རྣམ་གཞག་བཞེད་ཚུལ་ཐད་གསར་དུ་དཔྱད་པ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་ཟུར་མཁར་བ་བློ་གྲོས་རྒྱལ་པོས་《སྙན་ངག་མེ་ལོང་》ནང་“སྲོག་”གི་རྣམ་གཞག་བཞེད་ཚུལ་དང་དེ་ལྟར་བཞེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་སྐོར་ལ་
ཐབས་ལྔ་ཅན་གྱི་འཆད་ཐབས་ལ་དཔྱད་པ།
རྩོམ་འདིར་དགོས་དོན་གྱི་ཡན་ལག་དང་། བསྡུས་དོན་གྱི་ཡན་ལག་སོགས་ཡན་ལག་ལྔའི་འཆད་ཐབས་དང་། རྒྱུད་འདིའི་མིང་ནི་ཅི་ཞིག་ཡིན་ཞེས་པ་ལ་སོགས་པའི་རྩིས་མགོ་རྣམ་པ་ལྔའི་འཆད་ཐབས་སམ་གླེང་བསླང་བ་ལྔའི་འཆད་ཐབས་
《མཁར་ནག་ཆོས་འབྱུང་》ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་བཞུགས་པའི་དཔེ་རྙིང་རྩ་ཆེན་《དགའ་ལྡན་ཆོས་འབྱུང་དཔག་བསམ་སྡོང་པོ་མཁས་པ་དགྱེས་བྱེད་》དམ་ཡོངས་གྲགས་སུ་《མཁར་ནག་ཆོས་འབྱུང་》ཞེས་པ་ལས་འཕྲོས་ཏེ། མཁར་ནག་ཅེས་པ་ནི་དེང་གི་ལྷོ་
མདོ་སྨད་རེབ་གོང་གི་ཡུལ་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་གཉན་ཆེན་པོ་སེ་ཀུ་བྱ་ཁྱུང་གི་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།
དེ་ཡང་སྤྱི་ལོའི་དུས་རབས་བཅུ་དྲུག་པའི་དཀྱིལ་གྱི་ཆར་དཔོན་པོ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་བྱ་བས་བསྐུལ་ངོར། ཤར་གྲུབ་ཆེན་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོས་རོང་བོ་བདེ་ཆེན་ཆོས་
བོད་ཀྱི་སྐྱེ་དངོས་སྨན་རྫས་རིག་པའི་རིགས་དབྱེ་དང་བརྟག་ཐབས་སྐོར་གླེང་བ།
བོད་ཀྱི་གསོ་བ་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་རྣམས་སུ་ཕྱི་ནང་འབྱུང་བའི་རྡུལ་རྫས་ལས་སྣོད་བཅུད་ཀྱི་འཇིག་རྟེན་འདི་གྲུབ་པར་གསུངས་པ་དང་། ལུས་ནད་གཉེན་པོ་
སྣང་ས་འོད་འབུམ་གྱི་རྣམ་ཐར།
དགེ་རྒན། གཞུང༌། སྔོན་གྲུབ་ཐོབ་ཐང་སྟོང་རྒྱལ་པོས་མཛད་པའི་མཛད་ཚུལ་ལ། དང་པོ་རྔོན་པའི་ས་བཅག་དང༌། གཉིས་པ་རྒྱ་ལུའི་སྦྱིན་འབེབས། གསུམ་པ་ལྷ་མོའི་གླུ་གར་ལ་སོགས་པའི་གཞུང་བཟང་པོ་མང་པོ་འདུག་ཀྱང་མང་ཉུང་ཚིག་ལ་འདུས་པར་བྱས། དེའང་རྒྱལ་བའི་བཀའ་འགྱུར་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་དོན་ལ་རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང་ཇི་སྙེད་ཅིག་ཡོད་པ་ལས། ཉི་མ་དེ་རིང་གི་སྐབས་སུ་བབ་པ་ནི་བུ་མོ་སྣང་ས་འོད་སྡེ་འབུམ་པའི་རྣམ་ཐར་ནས་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན་
བོད་ཀྱི་ཚེ་ཐར་སྲོག་བླུའི་གོམས་སྲོལ་སྐོར་ཅུང་ཙམ་གླེང་བ།
བོད་ཀྱི་ཚེ་ཐར་སྲོག་བླུའི་རིག་གནས་འདི་ནི་གོམས་སྲོལ་གྱི་ཆ་ནས་བཤད་ན། གནའ་བོའི་རྒྱ་གར་དང་རང་རེ་བོད་མི་རིགས་གཉིས་གཙོ་ཆེ་ལ། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས་གཙོ་བོ་ནང་པ་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་དགོངས་དོན་ཧྲིལ་གྱིས་ཐོན་ཞིང་།
དུས་སྐབས་གསར་པའི་དུས་མགོའི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་བསྟན་བཅོས་འགའི་ཁྱད་ཆོས་བརྗོད་པ།
དེ་ཡང“རིག་གནས་གསར་བརྗེ་ཆེན་པོའི”ཟིང་ཟིང་གི་ལོ་ཟླའི་ནང་དུ་གཡོན་ཐལ་ཆེ་བའི་བསམ་བློའི་ཤུགས་རྐྱེན་འོག བོད་ཀྱི་རྩོམ་རིག་སོགས་རིག་གནས་སྤྱི་ལ་
བོད་ཀྱི་སྙན་ངག་གསར་པའི་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་གནས་བབས་དང་འཕེལ་ཕྱོགས་སྐོར་རགས་ཙམ་གླེང་བ།
སྙན་ངག་དཔྱད་བརྗོད་ནི་རིག་གཞུང་ཞིབ་འཇུག་གི་བྱ་འགུལ་ཞིག་ཡིན་པས་སྙན་ངག་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་ངོ་བོ་དང་འགན་འཁྲི། རྩ་དོན་དང་ཐབས་ལམ། ཚད་གཞི་ལ་
བོད་གདོད་མའི་ཀླུའི་དད་མོས་ཀྱི་བྱུང་འཕེལ་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།
བོན་གྱི་དཔེ་རྙིང་ཁག་ཏུ་འཇིག་རྟེན་ཆགས་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་གཞག་རྒྱས་པར་གླེང་སྐབས། མ་སྲིད་སྲིད་པ་རིན་པོ་ཆེ་སྟེ་ནམ་མཁའ་ནི་འབྱུང་བཞིའི་གྲོགས་སུ་གྱུར་བ་ལས་སྣོད་བཅུད་གྲུབ་པ་ཡིན་ལ། ནམ་མཁའ་ཉིད་ནི་སྐྱེ་བོའི་གཟུགས་སུ་བསྐྲུན་ནས་