དགུན་དུས་བོད་ལྗོངས་སུ་གནས་སྐོར་དུ་ཡོང་མཁན་རིམ་བཞིན་ཇེ་མང་དུ་གྱུར། གྲོང་ཚོར་དགུན་ཁའི་གུང་གསེང་གི་གསབ་སྦྱོང་འཛིན་གྲྭ་གཉེར་བ། མཚོ་སྔོན་གྱིས་ཆུ་བོ་དང་མཚོའི“གང་བྱུང་བཞིའི” གནད་དོན་756དག་ཐེར་བྱས་པ། བདེན་འཚོལ་དུས་དེབ་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་ཧྲུའུ་ཅི་ཞི་ཅིན་ཕིང་གི་གསུང་བཤད་གལ་ཆེན་ལོ་རྒྱུས་དངོས་གཙོ་རིང་ལུགས་རྒྱུན་འཁྱོངས་ཀྱིས་དེང་རབས་ཀྲུང་གོའི་མར་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་མཐོ་ཚད་གསར་པ་རྒྱུན་ཆད་མེད་པར་གཏོད་དགོས་ཞེས་པ་སྤེལ་བ། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྲིད་གྲོས་སྐབས་བཅུ་གཅིག་པའི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་གསུམ་པ་གཟབ་རྒྱས་ངང་འགོ་ཚུགས་པ། མང་ཚོགས་ཀྱི“མགྲིན་ཚབ་པ”ཡག་པོ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡིན། “པེ་ཅིང་དུ་འཛོམས་པ”ཞེས་པའི་སྐབས་དང་པོའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་འགྲེམས་སྟོན་དང་འཛམ་གླིང་ཐང་གའི་སྒྱུ་རྩལ་ཚོགས་ཆེན་པེ་ཅིང་དུ་གཟབ་རྒྱས་ངང་སྤེལ་བ། 2019ལོའི་རྒྱལ་ཡོངས་ཕུལ་བྱུང་དགེ་རྒན་གྱི་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ་མཁན་དགེ་རྒན་ལྷ་རྩེ་རྒྱལ། “ཕྱིར་སྐྱོད་དཀའ་བའི”དཀའ་གནད་བསལ་བས་མང་ཚོགས་ལ་སྟབས་བདེ་བྱུང་བ། མང་ཚོགས་ཚོའི་བདེ་ཐང་གི་སྲུང་སྐྱོང་པ།
ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དྲ་བ། > མདུན་ཤོག > རྩོམ་རིག་སྒྱུ་རྩལ།
རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་གཞུང་པོད་ལྔའི་འཆད་ཉན་གྱི་མ་ལག་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་གྲུབ་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་སྐོར་གླེང་བ།①
རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་བོད་ཀྱི་ནང་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་རྗེས་མ་རི་བོ་དགེ་ལུགས་པའི་འཆད་ཉན་གྱི་ཐབས་ལམ་གཙོ་བོ་སྟེ་གཞུང་བཀའ་པོད་ལྔའི་འཆད་ཉན་
དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་ལེགས་སྒྲིག་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་སྐོར་གླེང་བ།
རྩོམ་འདིར་སྤྱི་ལོ་1959ལོ་ནས་སྤྱི་ལོ་2018ལོའི་ཟླ་8པའི་བར་ཏེ་ལོ་ངོ་60ལ་ཉེ་བའི་ལོ་ཟླའི་ནང་དུ། རྒྱལ་ནང་དུ་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་སྲིད་དབང་སྐབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་
《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》ཞེས་བྱ་བའི་རྒྱ་འགྱུར་གཉིས་ཀྱི་ལོ་ཙཱའི་མཐའ་དཔྱོད་དང་རོལ་མྱོང་།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་《དེབ་ཐེར་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ་དབྱངས་》ཀྱི་རྒྱ་འགྱུར་གཉིས་གུང་བསྒྲིགས་ཤིང་མ་ཡིག་ལ་ཁུངས་བཅོལ་ཏེ། ཡིག་སྒྱུར་རིག་པའི་གཞུང་
ཏུན་ཧོང་གི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་ལས་བོད་བཙན་པོའི་སྐབས་ཀྱི་མགུར་གླུའི་བྱུང་འཕེལ་ལ་གསར་དུ་དཔྱད་པ།
ཏུན་ཧོང་གི་བོད་ཡིག་ཤོག་དྲིལ་གྱི་ཁྲོད་དུ་བོད་ཀྱི་བཙན་པོའི་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་མཚོན་པའི་ཤོག་དྲིལ་ཕོན་ཆེ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། གནའ་བོའི་མི་རིགས་འདིའི་
སྡེ་དགེ་ལྕགས་ར་དགོན་གྱི་གེ་སར་རིག་གནས་སྐོར་ལ་དཔྱད་པ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་གདོང་འབུམ་པའི་རྒྱ་ཚ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་མཁར་རྫོང་དངུལ་ཆུ་ཁྲོ་རྫོང་དང་། ལྕགས་ར་དགོན་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དཔྱད་ཡིག་རྒྱབ་རྟེན་དུ་བཅོལ་པའི་རྨང་གཞིའི་ཐོག་ས་ཡུལ་དངོས་ལ་ཐེངས་མང་བརྟག་དཔྱད་བྱས་ནས་
མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་ཞིབ་འཇུག་གནས་བབས་སྐོར་གླེང་བ།
རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་དུ་གཙོ་བོ་ཆོས་མངོན་པ་མཛོད་ཀྱི་གོ་དོན་དང་བརྗོད་བྱ་མདོར་བསྡུས་སུ་བསྟན་ནས། བསྟན་བཅོས་འདི་ཉིད་ལ་གནའ་དེང་རྒྱལ་ཕྱི་རྒྱལ་ནང་དུ་ཞིབ་འཇུག་ཇི་ལྟ་བུ་བྱས་ཡོད་ཚུལ་སྐོར་ཅུང་རྒྱས་པར་བཀོད་ཡོད་པ་དང་
《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་གནད་དོན་འགའི་སྐོར།
དཔྱད་རྩོམ་འདིའི་ནང་དུ་ད་བར་རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོས་མཇལ་བར་དཀའ་བའི་མཁས་དབང་བོན་གྲོང་ཚེ་བརྟན་གྱིས་མཛད་པའི་རབ་རྟོག་སྒྲུང་གཏམ་《དེ་དཀར་ལེགས་བཤད》ཅེས་པ་ངོ་སྤྲོད་དང་། དེ་ལས་འཕྲོས་པའི་རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་
《བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ཆེན་མོ་》ཡི་རིན་ཐང་རགས་ཙམ་གླེང་བ།
རྩོམ་ཡིག་འདིར་《བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱེད་ཆེན་མོ་》བྱུང་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་ཞིབ་བརྗོད་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། ཚིག་མཛོད་འདི་ནི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཚིག་མཛོད་དང་པོ་དང་ལོ་ཙཱའི་ཚིག་མཛོད་ཐོག་མ་ཡིན་པ་ར་སྤྲོད་བྱས་ཏེ། ཚིག་མཛོད་
གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱི་ཐང་སན་ལམ་ཡིག་བོད་འགྱུར་མའི་ཁྲོད་ཀྱི་གནད་དོན་འགར་དཔྱད་པ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་གུང་མགོན་པོ་སྐྱབས་ཀྱིས་བསྒྱུར་བའི་《ཐང་སན་ལམ་ཡིག་》བོད་འགྱུར་མ་དང་རྒྱ་ཡིག་མ་ཕྱི་གཉིས་བསྡུར་བའི་ཐོག་ནས་བོད་འགྱུར་མར་ཐོན་
སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་དུས་སུ་རྒྱེ་ཤིན་བློན་ཆེན་པོའི་ཁྱིམ་རྒྱུད་ལ་གནང་བའི་བཀའ་གཙིགས་ཡི་གེ་ལས་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་གླེང་བ།
རྩོམ་འདིར་ཉེ་ལམ་གསར་དུ་རྙེད་པའི་བཀའ་གཙིགས་ཡི་གེ་སྟེ་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོ་ཁྲི་
ཉི་འོད་ཀྱི་རྒྱབ་ལོགས།
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་གཤིབ་བསྡུར་གྱི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས། སྒྲུང་ཐུང《ཉི་འོད་ཀློང་གི་སྒྲོལ་མ》དང《ལམ་གྱི་ཉི་འོད》གཉིས་ལས་མངོན་པའི་བུད་མེད་དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་གནད་དོན་སྐོར་དང་། སྐྱོ་གར་དང་ཉམས་སྟབས་སོགས་རྩོམ་རིག་གི་གནད་དོན
སྙན་ངག་ལོ་ཙཱའི་ཁྲོད་ཀྱི་སྒྱུར་མི་ཐུབ་པའི་སྐོར་གླེང་བ།
རྩོམ་ཡིག་འདིར་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་སྙན་ངག་པའི་ལྟ་ཚུལ་གཞིར་བཟུང་སྟེ་སྒྱུར་མི་ཐུབ་པའི་སྙན་ངག་སྐོར་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཙོར་བཟུང་ནས་དཔྱད་པ་བཏང་ཡོད། སྤྱིར་མ་རྩོམ་དང་ཡོངས་སུ་མཚུངས་པའི་འགྱུར་རྩོམ་ཞིག་ཡོད་མི་སྲིད་ལ། ནང་སྒོས་སུ་
བསྟན་འགྱུར་ལས་བྱུང་བའི་རྣམ་དབྱེ་བརྒྱད་ཀྱི་བསྟན་དོན་ཚིག་ལེའུར་བྱས་པ་ལ་གསར་དུ་དཔྱད་པ།
དཔྱད་རྩོམ་འདིར་རྒྱལ་པོ་ཁྲི་སྲོང་ལྡེ་བཙན་གྱི་སྐབས་ཏེ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་དུས་སུ་ལོ་ཙཱ་པ་ལྕེ་ཁྱི་འབྲུག་ལགས་ཀྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ད་ལྟ་བསྟན་འགྱུར་ཁྲོད་ན་
《ཁུང་དབྱི་ཅི》ཞེས་པའི་འགྱུར་རྩོམ་ལ་རགས་ཙམ་དཔྱད་པ།
སྤྱིར་འགྱུར་ལ་དཔྱད་པ་གཏོང་བ་ཡིན་ན། མ་རྩོམ་གྱི་རྩོམ་པ་པོའི་ལོ་རྒྱུས་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནས་བབ། རྩོམ་པ་པོའི་དགོངས་དོན་བཅས་ལ་གོ་བ་ཟབ་མོ་ཞིག་ལོན་དགོས།《ཁུང་དབྱི་ཅི》ཞེས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ནི་རྒྱའི་རྩོམ་རིག་པ་གྲགས་ཅན་དང་ལོ་
ཕ་ཁི་སི་ཐན་སི་ཁཱ་ཏུའུ་རྫོང་ནས་རྙེད་པའི་སྤུ་རྒྱལ་བཙན་པོའི་དུས་ཀྱི་རྡོ་རིང་ཡི་གེ
ཕ་ཁི་སི་ཐན་སི་ཁཱ་ཏུའུ་ས་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་མཁས་དབང་སྐུ་ཞབས་མོའོ་ཧན་མོའུ་དྷ་ཡུ་སུ་ཧྥུ་ཧའུ་སེ་ཡེ་ཨཱ་པ་ཏི་མཆོག་གིས་ཧྲུག་ཆག་ཏུ་སོང་བའི་སྤུ་རྒྱལ་
རིག་གནས་ཀྱི་དཔྱིད་དཔལ་ཞེས་པའི་སྙན་ངག་གི་ཁྱད་ཆོས་ཅུང་ཟད་གླེང་བ།
རྩོམ་ཡིག་ལ་མིང་བཏགས་པ་དོན་ལ་འབྱོར་ཚེ་བརྗོད་བྱའི་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་མིང་ལ་བརྟེན་ནས་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཡིན། དེ་ཡང་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ཁ་བྱང་ལ་
ལྡན་མ་བྲག་རྩ་ཞེས་པ་ནི་སྐྱེ་རྒུ་མདོའི་འབུས་ཁོག་ལ་ཟེར་བ་ལས་བྲག་གཡབ་བྱམས་མདུན་གྱི་རི་མདར་ཟེར་བ་མ་ཡིན།
རྩོམ་འདི་གཙོ་བོ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚང་དག་ལ་ཁུངས་བཅོལ་པ་དང་། རང་ཉིད་ཀྱི་མཐོང་ཐོས་ཀྱིས་ཟུར་བརྒྱན་ཏེ་ལྡན་མ་བྲག་རྩ་ཞེས་པའི་ས་ཆ་དེ་དོན་དམ་གང་ལ་
ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེའི་མི་ཚེའི་ཕྲེང་རིམ་ལ་གསར་དུ་དཔྱད་པ།
ལྷ་ལུང་དཔལ་གྱི་རྡོ་རྗེ་ནི་བོད་བཙན་པོའི་ཆབ་སྲིད་ལས་དབང་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་གཤིས།རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་མང་པོར་ཁོང་གི་མཛད་རྣམ་རགས་བསྡུས་དང་འབྲེལ་བཙན་པོ་དར་མ་བཀྲོངས་ཚུལ་སྣ་མང་དུ་
བོད་ཀྱི་བསྡུར་ཞུས་རིག་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་གླེང་བ།
འདིར་བོད་ཀྱི་བསྡུར་ཞུས་རིག་པའི་གོ་དོན་དང་བསྡུར་ཞུས་བྱེད་སྟངས། བསྡུར་ཞུས་ཀྱི་གཞི་འཛིན་ས། དོ་སྣང་བྱ་ཡུལ་གང་དག་ཡིན་པ་སོགས་རགས་ཙམ་བརྗོད་ཡོད།བསྡུར་ཞུས་ལ་སྒྲ་ཡངས་འཇུག་དང་དོག་འཇུག་གི་གོ་དོན་གཉིས་ཡོད་ལ། སྒྲ་
རྒྱ་བོད་ཡིག་སྒྱུར་ལས་སྒོ་བྱང་ཡི་གེའི་སྒྱུར་སྟངས་སྐོར་རོབ་ཙམ་གླེང་བ།
འདིར་ཡིག་སྒྱུར་སྐབས་དོ་སྣང་བྱ་དགོས་པའི་དོན་གནད་གསུམ་དང་བྱེ་བྲག་གི་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་སྟངས་བཅུ་གཉིས་ནས་བརྩམས་ཏེ་ཚོང་ཁང་དང་ཟ་ཁང་སོགས་ཀྱི་སྒོ་བྱང་ཡི་གེའི་རྒྱ་བོད་ཡིག་སྒྱུར་བྱེད་སྟངས་སྐོར་རོབ་ཙམ་གླེང་ཡོད། སྒོ་བྱང་ཡི་གེ་